{"id":4161,"date":"2022-06-01T12:24:43","date_gmt":"2022-06-01T10:24:43","guid":{"rendered":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/?post_type=szlaki&p=4161"},"modified":"2025-11-14T14:14:10","modified_gmt":"2025-11-14T13:14:10","slug":"wschodni-szlak-rowerowy-green-velo","status":"publish","type":"szlaki","link":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/szlaki\/wschodni-szlak-rowerowy-green-velo\/","title":{"rendered":"Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo"},"content":{"rendered":"\n

\u015alad trasy w pliku GPX<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pobierz<\/a><\/div>\n\n\n\n

Elbl\u0105g (0,0 km) \u00b7 Kadyny (35,3 km) \u00b7 Tolkmicko (41,7 km) \u00b7 Frombork (60,4 km) \u00b7 Nowa Pas\u0142\u0119ka (69,5 km) \u00b7 Braniewo (79,9 km) \u00b7 Pieni\u0119\u017cno (112,0 km) \u00b7 Kandyty (139,9 km) \u00b7 G\u00f3rowo I\u0142aweckie (152,2 km) \u00b7 Lidzbark Warmi\u0144ski (175,9 km) \u00b7 Galiny (192,1 km) \u00b7 Bartoszyce (209,0 km) \u00b7 S\u0119popol (229,4 km) \u00b7 Barciany (258,4 km) \u00b7 Srokowo (267,8 km) \u00b7 W\u0119gorzewo (286,0 km) \u00b7 Banie Mazurskie (307,7 km) \u00b7 Go\u0142dap (332,7 km) \u00b7 Dubeninki (356,2 km) \u00b7 Sta\u0144czyki (369,0 km) \u00b7 Tr\u00f3jstyk granic Polski, Litwy i Rosji (384,0 km)<\/h3>\n\n\n\n

Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo to najd\u0142u\u017csza trasa rowerowa w Polsce. Przebiega przez pi\u0119\u0107 wojew\u00f3dztw, a jego g\u0142\u00f3wna nitka liczy 1885 km (a razem z 13 trasami \u0142\u0105cznikowymi oraz alternatywnymi \u0142\u0105cznie 2071 km). Warmi\u0144sko-mazurski odcinek szlaku Green Velo ma prawie 400 km i umo\u017cliwia zwiedzanie teren\u00f3w regionu, niezwykle malowniczych oraz obfituj\u0105cych w atrakcje przyrodnicze i kulturowe. Przebiega przez p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wojew\u00f3dztwa, wzd\u0142u\u017c granicy z Rosj\u0105 (obwodem kaliningradzkim). Obejmuje trzy tzw. kr\u00f3lestwa rowerowe: \u201eNad Zalewem Wi\u015blanym\u201d, \u201eWarmia i okolice\u201d oraz \u201eP\u00f3\u0142nocne Mazury\u201d. \u0141\u0105czy przy tym kilka krain historycznych i geograficznych. Ze szlakiem zbiegaj\u0105 si\u0119 te\u017c liczne trasy lokalne, wi\u0119c zapaleni rowerzy\u015bci mog\u0105 przed\u0142u\u017cy\u0107 pobyt w regionie, aby poje\u017adzi\u0107 tak\u017ce nimi.<\/p>\n\n\n\n

G\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia w wojew\u00f3dztwie warmi\u0144sko-mazurskim wynosi niespe\u0142na 60 os.\/km\u00b2, w cz\u0119\u015bci p\u00f3\u0142nocnej i wschodniej regionu ten wska\u017anik jeszcze si\u0119 obni\u017ca. Ma\u0142e, licz\u0105ce kilka tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w miasteczka nie s\u0105 tu rzadko\u015bci\u0105. W pobli\u017cu p\u00f3\u0142nocnej granicy kraju na drogach lokalnych nat\u0119\u017cenie ruchu samochodowego jest niedu\u017ce, a naturalny krajobraz w niewielkim stopniu zosta\u0142 przekszta\u0142cony przez dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

Szlak rozpoczyna si\u0119 w Elbl\u0105gu, na Wysoczy\u017anie Elbl\u0105skiej, cechuj\u0105cej si\u0119 najwi\u0119kszymi przewy\u017cszeniami w regionie.<\/p>\n\n\n\n

To kraina historycznego Powi\u015bla, kt\u00f3re w przesz\u0142o\u015bci wchodzi\u0142o w sk\u0142ad Prus Kr\u00f3lewskich. Z Elbl\u0105ga wyje\u017cd\u017camy w kierunku p\u00f3\u0142nocnym przez park le\u015bny Ba\u017cantarnia. A\u017c do Tolkmicka trasa wiedzie przez tereny Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbl\u0105skiej, poro\u015bni\u0119tego g\u0142\u00f3wnie lasami bukowymi. Ten fragment trasy mo\u017ce stanowi\u0107 wyzwanie dla rowerzyst\u00f3w, a to za spraw\u0105 du\u017cych r\u00f3\u017cnic wysoko\u015bci. Zrekompensuj\u0105 je strome zjazdy, pozwalaj\u0105ce rozwin\u0105\u0107 wi\u0119ksz\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Po dotarciu do miejscowo\u015bci Nadbrze\u017ce kierujemy si\u0119 dalej na p\u00f3\u0142noc i jedziemy wzd\u0142u\u017c Zalewu Wi\u015blanego \u2013 przez Suchacz, znane z rezydencji cesarza Wilhelma II Kadyny i Tolkmicko.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pny etap szlaku przebiega przez Warmi\u0119 z jej dawnymi stolicami: Fromborkiem, Braniewem i Lidzbarkiem Warmi\u0144skim. Frombork to niewielkie miasteczko, po\u0142o\u017cone na Wybrze\u017cu Staropruskim, znane przede wszystkim z pobytu Miko\u0142aja Kopernika. Tutejsze Wzg\u00f3rze Katedralne jest jednym z najwa\u017cniejszych zabytk\u00f3w wojew\u00f3dztwa.<\/p>\n\n\n\n

Z Fromborka szlak prowadzi dalej w\u015br\u00f3d malowniczych zak\u0105tk\u00f3w nad Zalewem Wi\u015blanym, wzd\u0142u\u017c brzegu akwenu, omijaj\u0105c wzniesienia morenowe, kt\u00f3re s\u0105 niew\u0105tpliw\u0105 atrakcj\u0105 okolicy. Nast\u0119pnie wiedzie przez miejscowo\u015bci Nowa i Stara Pas\u0142\u0119ka i wkracza na R\u00f3wnin\u0119 Warmi\u0144sk\u0105, po\u0142o\u017con\u0105 w dorzeczach Baudy i Pas\u0142\u0119ki, biegnie wzd\u0142u\u017c Pas\u0142\u0119ki do centrum Braniewa i dalej na wsch\u00f3d. To tereny w wi\u0119kszo\u015bci nizinne, z \u0142agodnymi pag\u00f3rkami.<\/p>\n\n\n\n

Kolejnym miastem na trasie jest Pieni\u0119\u017cno, po\u0142o\u017cone na Wzniesieniach G\u00f3rowskich, stanowi\u0105cych cz\u0119\u015b\u0107 Niziny Staropruskiej. Nie ma tutaj jezior, a droga prowadzi g\u0142\u00f3wnie w\u015br\u00f3d p\u00f3l uprawnych.<\/p>\n\n\n\n

Z Pieni\u0119\u017cna, przeje\u017cd\u017caj\u0105c przez niewielkie wsie, kierujemy si\u0119 najpierw na p\u00f3\u0142noc, a nast\u0119pnie na wsch\u00f3d, pod\u0105\u017caj\u0105c dalej przez Wzniesienia G\u00f3rowskie. W ich wschodniej cz\u0119\u015bci po\u0142o\u017cone jest G\u00f3rowo I\u0142aweckie, kt\u00f3re z powierzchni\u0105 licz\u0105c\u0105 niewiele ponad 3 km\u00b2 jest najmniejszym pod tym wzgl\u0119dem miastem w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

Jedziemy dalej na po\u0142udnie, w\u015br\u00f3d p\u00f3l, do Lidzbarka Warmi\u0144skiego. Jeszcze przed miastem, w Wielochowie, trasa przebiega tzw. \u015bwiec\u0105c\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105. Ci\u0105gnie si\u0119 ona wzd\u0142u\u017c drogi wojew\u00f3dzkiej nr 511, ma ok. 100 m d\u0142ugo\u015bci i nawierzchni\u0119 w kolorze niebieskim, wykonan\u0105 z materia\u0142u emituj\u0105cego noc\u0105 ciemnoniebieskie \u015bwiat\u0142o. Dzi\u0119ki temu, nie tylko cieszy oko walorami estetycznymi, ale zapewnia tak\u017ce widoczno\u015b\u0107, a wi\u0119c poprawia bezpiecze\u0144stwo rowerzyst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Docieramy do Lidzbarka Warmi\u0144skiego, kt\u00f3ry przez ponad 600 lat by\u0142 stolic\u0105 Warmii. Miasto s\u0142ynie z najwi\u0119kszego zachowanego w regionie zamku, zwanego \u2013 tak\u017ce ze wzgl\u0119du na dziedziniec z kru\u017cgankami \u2013 Wawelem P\u00f3\u0142nocy. Tutaj po raz pierwszy jedziemy wzd\u0142u\u017c najd\u0142u\u017cszej rzeki wojew\u00f3dztwa, czyli \u0141yny. Zetkniemy si\u0119 z ni\u0105 jeszcze w kilku miejscowo\u015bciach po\u0142o\u017conych na szlaku. W Lidzbarku Warmi\u0144skim do \u0141yny wpada Symsarna, nad kt\u00f3r\u0105 w ostatnich latach urz\u0105dzono Park Uzdrowiskowy Doliny Symsarny.<\/p>\n\n\n\n

Drog\u0105 prowadz\u0105c\u0105 na wsch\u00f3d zmierzamy do Stoczka Klasztornego. Tutejsze sanktuarium Matki Pokoju jest licznie odwiedzane przez pielgrzym\u00f3w nie tylko jako o\u015brodek kultu maryjnego, ale te\u017c miejsce internowania kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego przez rz\u0105d komunistyczny. Za Stoczkiem opuszczamy historyczn\u0105 \u015awi\u0119t\u0105 Warmi\u0119. Jad\u0105c dalej na wsch\u00f3d, przekraczamy granic\u0119 powiat\u00f3w lidzbarskiego i bartoszyckiego. Jest to tak\u017ce dawna granica Warmii, ustanowiona jeszcze w XIII w.<\/p>\n\n\n\n

Docieramy do po\u0142o\u017conej nad rzek\u0105 Pis\u0105 (zwan\u0105 P\u00f3\u0142nocn\u0105) wsi Galiny, znanej z zabytkowego dworku oraz ze stadniny koni. Wje\u017cd\u017camy na Nizin\u0119 S\u0119popolsk\u0105. To teren historycznej Barcji, ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 wzd\u0142u\u017c obecnej granicy z obwodem kaliningradzkim Rosji. Pod koniec II wojny \u015bwiatowej trwa\u0142y tu walki, podczas kt\u00f3rych wiele miejscowo\u015bci zosta\u0142o zniszczonych. Przemierzaj\u0105c okolic\u0119, warto jednak zajrze\u0107 do Bartoszyc, miasta o wielowiekowej historii i tradycji, \u0142\u0105cz\u0105cego wp\u0142ywy polskie, niemieckie i kresowe. Niedaleko znajduje si\u0119 przej\u015bcie graniczne w Bezledach.<\/p>\n\n\n\n

W po\u0142o\u017conych dalej na wsch\u00f3d S\u0119popolu i S\u0105tocznie zachowa\u0142y si\u0119 gotyckie ko\u015bcio\u0142y, natomiast nast\u0119pne na trasie miasteczko Korsze jest znane wszystkim mi\u0142o\u015bnikom kolejnictwa. Dawniej by\u0142 to centralny w\u0119ze\u0142 kolejowy prowincji wschodniopruskiej, jednak po zmianie granic po II wojnie \u015bwiatowej straci\u0142 na znaczeniu. Za Korszami, w miejscowo\u015bci Drogosze, mo\u017cna zobaczy\u0107 okaza\u0142y pa\u0142ac \u2013 siedzib\u0119 arystokratycznego rodu D\u00f6nhoff\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Wydzielon\u0105 drog\u0105 rowerow\u0105 jedziemy dalej do Barcian. W dawnym mie\u015bcie znajduj\u0105 si\u0119 \u015bredniowieczne zabytki: zamek krzy\u017cacki oraz ko\u015bci\u00f3\u0142 Niepokalanego Serca Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny. Nast\u0119pnie, jad\u0105c w\u015br\u00f3d p\u00f3l uprawnych, kierujemy si\u0119 do Srokowa. Srokowo, podobnie jak Barciany, utraci\u0142o prawa miejskie w 1945 r., zachowa\u0142 si\u0119 w nim jednak najstarszy ratusz na Mazurach, zbudowany w 1775 r.<\/p>\n\n\n\n

Jad\u0105c wydzielon\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105 wzd\u0142u\u017c drogi wojew\u00f3dzkiej nr 650, nieopodal miejscowo\u015bci Le\u015bniewo mijamy niedoko\u0144czon\u0105 \u015bluz\u0119 Le\u015bniewo G\u00f3rne na Kanale Mazurskim i Miejsce Obs\u0142ugi Rowerzyst\u00f3w nad jeziorem Mamry, jedno z naj\u0142adniej po\u0142o\u017conych na szlaku.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli tutaj zboczymy ze szlaku i pojedziemy kilka kilometr\u00f3w Mazursk\u0105 P\u0119tl\u0105 Rowerow\u0105, dotrzemy do Kwatery G\u0142\u00f3wnej Niemieckich Wojsk L\u0105dowych w Mamerkach. Tutejsze schrony zachowa\u0142y si\u0119 w dobrym stanie i s\u0105 udost\u0119pnione do zwiedzania. Na terenie kompleksu ustawiono najwy\u017csz\u0105 wie\u017c\u0119 widokow\u0105 na Mazurach oraz urz\u0105dzono ekspozycje muzealne po\u015bwi\u0119cone g\u0142\u00f3wnie II wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

Szlak Green Velo prowadzi dalej przez Pojezierze Mazurskie z Krain\u0105 Wielkich Jezior Mazurskich, Krain\u0105 W\u0119gorapy i Wzg\u00f3rzami Szeskimi. Najpierw przeje\u017cd\u017camy przez po\u0142o\u017cone nad rzek\u0105 W\u0119gorap\u0105 W\u0119gorzewo, z przekszta\u0142conym zamkiem krzy\u017cackim oraz marin\u0105. Kieruj\u0105c si\u0119 dalej na wsch\u00f3d, znaczny odcinek trasy, a\u017c do Go\u0142dapi, pokonujemy dawnym torowiskiem. Lini\u0119 kolejow\u0105 rozebrano po II wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli w Baniach Mazurskich zjedziemy ze szlaku i udamy si\u0119 drog\u0105 lokaln\u0105 do miejscowo\u015bci Rapa, obejrzymy tam znany zabytek \u2013 grobowiec w formie piramidy, w kt\u00f3rym spocz\u0119li przedstawiciele pruskiego rodu von Fahrenheid\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Pod\u0105\u017caj\u0105c szlakiem Green Velo dalej, do Go\u0142dapi, mijamy pola uprawne. Go\u0142dap jest miastem uzdrowiskowym, a jej p\u00f3\u0142nocne granice to jednocze\u015bnie granica pa\u0144stwowa z Rosj\u0105. Kraina, w kt\u00f3rej miasto le\u017cy \u2013 ze wzgl\u0119du na bardzo pofa\u0142dowan\u0105 rze\u017ab\u0119 terenu \u2013 bywa nazywana Mazurami Garbatymi. Okolica jest bardzo atrakcyjna dla rowerzyst\u00f3w, poniewa\u017c trasa cz\u0119sto \u201emeandruje\u201d pomi\u0119dzy pag\u00f3rkami, czasami te\u017c trzeba je pokonywa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Na wsch\u00f3d od Go\u0142dapi rozci\u0105ga si\u0119 Puszcza Romincka, przypominaj\u0105ca skandynawskie bory \u015bwierkowe i czasami nazywana \u201epolsk\u0105 tajg\u0105\u201d. Szlak zosta\u0142 wytyczony na po\u0142udnie od kompleksu le\u015bnego, a droga cz\u0119sto stanowi granic\u0119 Parku Krajobrazowego Puszczy Rominckiej.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pn\u0105 wi\u0119ksz\u0105 miejscowo\u015bci\u0105 na trasie s\u0105 Dubeninki. Dalej przeje\u017cd\u017camy przez Sta\u0144czyki, w kt\u00f3rych wznosz\u0105 si\u0119 dwa pot\u0119\u017cne wiadukty kolejowe. W ich pobli\u017cu przy szlaku znajduje si\u0119 wie\u017ca widokowa.<\/p>\n\n\n\n

Warmi\u0144sko-mazurski odcinek szlaku Green Velo ko\u0144czy si\u0119 na tr\u00f3jstyku granic Polski, Litwy i Rosji, ko\u0142o miejscowo\u015bci Bolcie w gminie Wi\u017cajny.<\/p>\n\n\n\n

Szlak jest oznakowany pomara\u0144czowymi tabliczkami z symbolem roweru i logotypem Green Velo. Na Wysoczy\u017anie Elbl\u0105skiej wyst\u0119puj\u0105 znaczne wysoko\u015bci bezwzgl\u0119dne, a tak\u017ce du\u017ce r\u00f3\u017cnice wysoko\u015bci wzgl\u0119dnych. Liczne strome podjazdy i d\u0142ugie zjazdy mog\u0105 sprawia\u0107 problemy niewprawionym rowerzystom.<\/p>\n\n\n\n

Do Elbl\u0105ga mo\u017cna bez problemu dojecha\u0107 kolej\u0105. Bezpo\u015brednie linie \u0142\u0105cz\u0105 miasto m.in. z Warszaw\u0105, Gdyni\u0105 i Szczecinem. Poci\u0105gi regionalne z Olsztyna i E\u0142ku umo\u017cliwiaj\u0105 tak\u017ce dojazd do po\u0142o\u017conych na trasie Korsz. Wci\u0105\u017c istnieje linia kolejowa \u0142\u0105cz\u0105ca W\u0119gorzewo z K\u0119trzynem (34 km), kt\u00f3r\u0105 jeszcze kilka lat temu w sezonie letnim kursowa\u0142y sk\u0142ady turystyczne.<\/p>\n\n\n\n

Ciekawostka – Gdzie Warmia, a gdzie Mazury
Nazwa Warmii wzi\u0119\u0142a si\u0119 od pruskiego plemienia Warm\u00f3w, zamieszkuj\u0105cego ziemie nad Zalewem Wi\u015blanym. Krzy\u017cacy, przemieszczaj\u0105c si\u0119 w g\u0142\u0105b l\u0105du, rozci\u0105gn\u0119li t\u0119 nazw\u0119 na dalsze tereny. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na r\u00f3\u017cnice w architekturze sakralnej pomi\u0119dzy Warmi\u0105 a pozosta\u0142ymi terenami wojew\u00f3dztwa. Gotyckie zamki i ko\u015bcio\u0142y znajduj\u0105 si\u0119 wzd\u0142u\u017c ca\u0142ego szlaku, ale tylko na Warmii mo\u017cna zobaczy\u0107 ko\u015bcio\u0142y barokowe. Ta kraina jest te\u017c usiana kapliczkami przydro\u017cnymi \u2013 naliczono ich tu ok. 1400. \u0141atwo dostrzec r\u00f3\u017cnice tak\u017ce w wielu innych elementach krajobrazu kulturowego w ka\u017cdej z odwiedzanych krain, mia\u0142y one bowiem inn\u0105 histori\u0119, a ich ludno\u015b\u0107 odr\u00f3\u017cnia\u0142y zwyczaje, wierzenia, sztuka, a nawet j\u0119zyk. Przy okazji por\u00f3wnywania przejaw\u00f3w dziedzictwa kulturowego trzeba r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107 o kuchni poszczeg\u00f3lnych region\u00f3w, nie tylko tej typowej dla dawnej Warmii czy Mazur. Specjalno\u015bci\u0105 Mazur Garbatych s\u0105 na przyk\u0142ad pochodz\u0105ce z Litwy kartacze.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n

Elbl\u0105g<\/h3>\n\n\n\n

Najstarsze miasto w granicach wojew\u00f3dztwa warmi\u0144sko-mazurskiego, za\u0142o\u017cone przez zakon krzy\u017cacki w 1237 r. Lokacj\u0119 otrzyma\u0142o w 1246 r. na prawie lubeckim. Jedn\u0105 z widocznych cech o\u015brodk\u00f3w tworzonych na tym prawie by\u0142a wyodr\u0119bniona g\u0142\u00f3wna ulica handlowa. Dzisiaj jest to ulica Stary Rynek. Nazwa miasta pochodzi od przep\u0142ywaj\u0105cej przez nie rzeki Elbl\u0105g.<\/p>\n\n\n\n

Miasto sta\u0142o si\u0119 baz\u0105 do organizacji wypraw na tereny Prus\u00f3w, co sprawi\u0142o, \u017ce jego znaczenie szybko wzros\u0142o. Sytuacja uleg\u0142a zmianie w po\u0142owie XIV w. Du\u017cy wp\u0142yw mia\u0142o na to zagarni\u0119cie przez Krzy\u017cak\u00f3w Pomorza Gda\u0144skiego w 1308 r. i ustanowienie stolicy pa\u0144stwa w pobliskim Malborku.<\/p>\n\n\n\n

W latach 1466\u20131772 Elbl\u0105g nale\u017ca\u0142 do Polski i pr\u00f3bowa\u0142 konkurowa\u0107 z Gda\u0144skiem, jednak bez znacz\u0105cych sukces\u00f3w, poza kilkoma dekadami na prze\u0142omie XVI i XVII w., dzi\u0119ki przywilejom nadanym przez Stefana Batorego. Po pierwszym rozbiorze Polski miasto znalaz\u0142o si\u0119 w pa\u0144stwie pruskim. W XIX w. sta\u0142o si\u0119 o\u015brodkiem przemys\u0142owym, g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 rozwoju stoczni.<\/p>\n\n\n\n

Podczas II wojny \u015bwiatowej Stare Miasto zosta\u0142o zniszczone w ca\u0142o\u015bci, ocala\u0142y jedynie ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Miko\u0142aja i nieliczne kamienice. Dopiero w latach 90. XX w. pusty plac o powierzchni 4 ha zyska\u0142 now\u0105, stylizowan\u0105 zabudow\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Obecnie Elbl\u0105g to drugie pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci miasto wojew\u00f3dztwa warmi\u0144sko-mazurskiego, z liczb\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w si\u0119gaj\u0105c\u0105 prawie 120 tys. W 2022 r., dzi\u0119ki otwarciu przekopu Mierzei Wi\u015blanej, uzyska\u0142 bezpo\u015brednie po\u0142\u0105czenie z Morzem Ba\u0142tyckim. W XIX w. Elbl\u0105g zosta\u0142 po\u0142\u0105czony z centraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 regionu Kana\u0142em Elbl\u0105skim, obecnie unikatowym zabytkiem hydrotechniki, a przy tym jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych atrakcji turystycznych wojew\u00f3dztwa.<\/p>\n\n\n\n

Do najwa\u017cniejszych zabytk\u00f3w miasta nale\u017cy zachowany ko\u015bci\u00f3\u0142 katedralny \u015bw. Miko\u0142aja z XIII w. Wysoko\u015b\u0107 wie\u017cy tej \u015bwi\u0105tyni, na kt\u00f3rej mie\u015bci si\u0119 punkt widokowy, si\u0119ga 99 m. Stary Rynek otwiera Brama Targowa z 1309 r. Now\u0105 atrakcj\u0119 stanowi\u0105 makiety prezentuj\u0105ce \u015bredniowieczny wygl\u0105d miasta, kt\u00f3re ustawiono w Ratuszu Staromiejskim. Nie mo\u017cna zapomnie\u0107 o Muzeum Archeologiczno-Historycznym, w kt\u00f3rym zgromadzono m.in. artefakty pozyskane z wykopalisk w wiki\u0144skim emporium Truso.<\/p>\n\n\n\n

Truso<\/h3>\n\n\n\n

Wiki\u0144ska osada handlowa po\u0142o\u017cona na po\u0142udniowym wybrze\u017cu Ba\u0142tyku, funkcjonuj\u0105ca od ko\u0144ca VIII do po\u0142owy XI w. Zosta\u0142a opisana przez anglosaskiego podr\u00f3\u017cnika Wulfstana, kt\u00f3ry dotar\u0142 do niej ok. 890 r. Zmiany ukszta\u0142towania po\u0142udniowego wybrze\u017ca Ba\u0142tyku, zachodz\u0105ce pod wp\u0142ywem nanoszonych przez wieki osad\u00f3w rzecznych, sprawi\u0142y, \u017ce przez d\u0142ugi czas nie udawa\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 tego miejsca. Dopiero w latach 80. XX w. badania archeologiczne potwierdzi\u0142y istnienie osady w okolicy wsi Jan\u00f3w, kilka kilometr\u00f3w na po\u0142udnie od Elbl\u0105ga.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u017cantarnia<\/h3>\n\n\n\n

Zabytkowy park le\u015bny, rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 na skraju Wysoczyzny Elbl\u0105skiej, na p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d od Elbl\u0105ga. Od XVIII w. jest miejscem wypoczynku mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Warto go odwiedzi\u0107 nie tylko ze wzgl\u0119du na uroki przyrody, ale te\u017c na doskona\u0142\u0105 infrastruktur\u0119 rekreacyjn\u0105. Przez park przebiegaj\u0105 oznakowane trasy piesze, na jego obszarze znajduj\u0105 si\u0119 wiaty turystyczne i restauracja. Ukszta\u0142towanie terenu przypomina tutaj regiony podg\u00f3rskie. W parku rosn\u0105 g\u0142\u00f3wnie graby i buki.<\/p>\n\n\n\n

Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbl\u0105skiej<\/h3>\n\n\n\n

Park chroni najciekawsze przyrodniczo i krajobrazowo tereny Wysoczyzny Elbl\u0105skiej, kt\u00f3ra pod wzgl\u0119dem ukszta\u0142towania powierzchni stanowi przyk\u0142ad falistej moreny dennej. Jej p\u00f3\u0142nocno-zachodnia kraw\u0119d\u017a stromo opada ku Zalewowi Wi\u015blanemu, przyjmuj\u0105c w niekt\u00f3rych miejscach charakter brzegu klifowego. Tutejszy krajobraz ma wiele wsp\u00f3lnego z obszarem g\u00f3rskim po\u0142udniowej Polski. Najwy\u017cszym punktem jest Srebrna G\u00f3ra (198,5 m n.p.m.). Na terenie parku rosn\u0105 g\u0142\u00f3wnie lasy bukowe, wyst\u0119puj\u0105 tu r\u00f3wnie\u017c liczne potoki.<\/p>\n\n\n\n

Zalew Wi\u015blany<\/h3>\n\n\n\n

Niegdy\u015b cz\u0119\u015b\u0107 Zatoki Gda\u0144skiej, odci\u0119ta od niej Mierzej\u0105 Wi\u015blan\u0105. W 2022 r., dzi\u0119ki otwarciu kana\u0142u \u017ceglugowego w okolicach Krynicy Morskiej, zalew zyska\u0142 drugie po\u0142\u0105czenie z morzem (pierwsze to Cie\u015bnina Pilawska na terenie Rosji). \u015arednia g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 akwenu wynosi 2,7 m. Zalew to jedno z najwa\u017cniejszych miejsc rozrodu \u015bledzi w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Ba\u0142tyku, ich tar\u0142o trwa tu od marca do maja.<\/p>\n\n\n\n

Kadyny<\/h3>\n\n\n\n

Miejscowo\u015b\u0107 malowniczo po\u0142o\u017cona nad Zalewem Wi\u015blanym, u st\u00f3p Wysoczyzny Elbl\u0105skiej. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1255 r. Wie\u015b zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w XIII w. przez Krzy\u017cak\u00f3w, kt\u00f3rzy zdobyli znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 w pobli\u017cu prusk\u0105 osad\u0119. W 1431 r. w\u0142a\u015bcicielem Kadyn zosta\u0142 Jan Ba\u017cy\u0144ski, przyw\u00f3dca opozycji antykrzy\u017cackiej, uczestnik wojny trzynastoletniej. W 1898 r. wie\u015b sta\u0142a si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 cesarza niemieckiego Wilhelma II. Z jego inicjatywy w Kadynach wzniesiono barokowy pa\u0142ac \u2013 letni\u0105 rezydencj\u0119 cesarsk\u0105. Zaprojektowano w\u00f3wczas tak\u017ce nowy uk\u0142ad wsi, a jego tw\u00f3rcami byli architekci z Berlina. W 1905 r., r\u00f3wnie\u017c z inicjatywy cesarza, powsta\u0142a manufaktura ceramiczna, kt\u00f3rej wyroby bardzo szybko sta\u0142y si\u0119 znane.<\/p>\n\n\n\n

Na zapleczu zabytkowego zespo\u0142u pa\u0142acowego rozci\u0105ga si\u0119 rezerwat przyrody Kady\u0144ski Las, kt\u00f3ry chroni fragmenty starego lasu bukowego. Rosn\u0105 w nim wiekowe buki, jesiony i d\u0119by, wiele z nich to pomniki przyrody. W pobli\u017cu rezerwatu przebiega aleja d\u0119bowa, kt\u00f3rej ozdob\u0105 jest okaza\u0142y d\u0105b Ba\u017cy\u0144skiego, nazwany tak na cze\u015b\u0107 dawnego w\u0142a\u015bciciela Kadyn.<\/p>\n\n\n\n

W 2015 r. w Kadynach powsta\u0142a przysta\u0144 morska. Znajduje si\u0119 tu r\u00f3wnie\u017c najlepsze miejsce do k\u0105pieli nad Zalewem Wi\u015blanym, pi\u0119kna piaszczysta pla\u017ca nazwana Srebrn\u0105 Riwier\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Tolkmicko<\/h3>\n\n\n\n

Niewielkie miasteczko, malowniczo po\u0142o\u017cone nad Zalewem Wi\u015blanym, na terenie pierwotnie zamieszkiwanym przez pruskie plemi\u0119 Pogezan\u00f3w, w XIII w. podbitym przez Krzy\u017cak\u00f3w. Za\u0142o\u017cona przez nich osada otrzyma\u0142a przywilej lokacyjny pomi\u0119dzy 1296 a 1300 r. Pierwszy zachowany zapis nazwy miasta pochodzi jednak dopiero z 1326 r. i brzmi Tolkemit. W 1454 r., po przyst\u0105pieniu do Zwi\u0105zku Pruskiego, mieszczanie zburzyli tutejszy zamek krzy\u017cacki. Po wojnie trzynastoletniej, w 1466 r. Tolkmicko, jako cz\u0119\u015b\u0107 Prus Kr\u00f3lewskich, zosta\u0142o w\u0142\u0105czone do Polski. Nale\u017ca\u0142o do Rzeczypospolitej do pierwszego rozbioru, czyli do 1772 r. Pod koniec II wojny \u015bwiatowej zosta\u0142o w znacznej cz\u0119\u015bci zniszczone przez Armi\u0119 Czerwon\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W Tolkmicku zachowa\u0142 si\u0119 \u015bredniowieczny uk\u0142ad urbanistyczny. Do zabytk\u00f3w z tego okresu nale\u017c\u0105 ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jakuba Aposto\u0142a z XIV w.,
baszta z ko\u0144ca XIV w. i pozosta\u0142o\u015bci mur\u00f3w obronnych. Z nowszych budowli oko cieszy dworzec kolejowy z 1867 r.<\/p>\n\n\n\n

Pozosta\u0142o\u015bciami staropruskiego grodu s\u0105 tzw. Wa\u0142y Tolkmita. Grodzisko znajduje si\u0119 ok. 3 km na po\u0142udnie od miasta i nale\u017cy do najlepiej zachowanych tego typu obiekt\u00f3w w regionie. Pierwotne za\u0142o\u017cenie mia\u0142o ok. 350 m d\u0142ugo\u015bci i 150 m szeroko\u015bci i zosta\u0142o umiej\u0119tnie wkomponowane w naturalne w\u0105wozy le\u015bne doliny rzeki Stradanki. Do dzi\u015b zachowa\u0142y si\u0119 wyra\u017ane kontury obwa\u0142owa\u0144 i fos oraz pozosta\u0142o\u015bci umocnie\u0144 dochodz\u0105ce do 7 m wysoko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W odleg\u0142o\u015bci ok. 4 km za Tolkmickiem w kierunku Fromborka, w wodach Zalewu Wi\u015blanego, 20\u201330 m od brzegu, le\u017cy g\u0142az narzutowy nazywany \u015awi\u0119tym Kamieniem. Obecnie jest pomnikiem przyrody, ale przypuszcza si\u0119, \u017ce niegdy\u015b Prusowie sk\u0142adali na nim ofiary swoim b\u00f3stwom.<\/p>\n\n\n\n

Frombork<\/h3>\n\n\n\n

Polska nazwa Fromborka wywodzi si\u0119 od niemieckiego s\u0142owa Frauenburg, a ono z kolei wzi\u0119\u0142o si\u0119 od t\u0142umaczenia \u0142aci\u0144skiego okre\u015blenia \u201eCastrum Dominae Nostrae\u201d, czyli \u201eZamek Naszej Pani\u201d. Miasteczko jest po\u0142o\u017cone na Wybrze\u017cu Staropruskim, nad Zalewem Wi\u015blanym, w pobli\u017cu p\u00f3\u0142nocnego kra\u0144ca Wysoczyzny Elbl\u0105skiej. Znajduj\u0105 si\u0119 w nim ma\u0142y port morski oraz morskie przej\u015bcie graniczne.<\/p>\n\n\n\n

Frombork uzyska\u0142 prawa miejskie w 1310 r. Po II wojnie \u015bwiatowej, ze wzgl\u0119du na spadek liczby ludno\u015bci, utraci\u0142 je, po czym odzyska\u0142 w 1959 r.<\/p>\n\n\n\n

Wzg\u00f3rze Katedralne we Fromborku zosta\u0142o uznane za pomnik historii. To zabytek \u015bwiatowej klasy. Najstarszym obiektem zespo\u0142u architektonicznego
jest katedra Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny i \u015bw. Andrzeja Aposto\u0142a, wybudowana w latach 1329\u20131388.<\/p>\n\n\n\n

Po zawarciu pokoju toru\u0144skiego, od 1466 r. do pierwszego rozbioru, miasto nale\u017ca\u0142o do Polski. W tym okresie, a konkretnie od 1510 r. do \u015bmierci w 1543 r., mieszka\u0142 tu Miko\u0142aj Kopernik. Na terenie Wzg\u00f3rza Katedralnego, w dawnym pa\u0142acu biskupim ma swoj\u0105 siedzib\u0119 po\u015bwi\u0119cone wybitnemu astronomowi Muzeum Miko\u0142aja Kopernika. W przyziemiu dawnej dzwonnicy, zwanej wie\u017c\u0105 Radziejowskiego, dzia\u0142a planetarium.<\/p>\n\n\n\n

Szlak Kopernikowski w wojew\u00f3dztwie warmi\u0144sko-mazurskim
<\/strong>Oznakowana trasa samochodowa o d\u0142ugo\u015bci prawie 300 km (od okolic Nowego Miasta Lubawskiego do Elbl\u0105ga) przebiega przez miejscowo\u015bci, z kt\u00f3rymi zwi\u0105zany by\u0142 Miko\u0142aj Kopernik, m.in. przez Olsztyn, Lidzbark Warmi\u0144ski, Ornet\u0119, Braniewo, Frombork i Elbl\u0105g. Piesza wersja szlaku ma inny przebieg, liczy 236 km i \u0142\u0105czy Olsztyn z Elbl\u0105giem.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n

Nowa i Stara Pas\u0142\u0119ka<\/h3>\n\n\n\n

Niewielkie wsie rybackie po\u0142o\u017cone u uj\u015bcia Pas\u0142\u0119ki do Zalewu Wi\u015blanego. Po lewej stronie rzeki le\u017cy Nowa Pas\u0142\u0119ka, a po prawej \u2013 Stara Pas\u0142\u0119ka, obecnie niedu\u017ca osada o charakterze letniskowym.<\/p>\n\n\n\n

Okolice uj\u015bcia rzeki by\u0142y niegdy\u015b zamieszkane przez pruskie plemi\u0119 Warm\u00f3w. Gdy w 1240 r. dotarli tu Krzy\u017cacy, uznali to miejsce za wyj\u0105tkowo dogodne do za\u0142o\u017cenia stra\u017cnicy. Od czas\u00f3w krzy\u017cackich rzeka stanowi\u0142a granic\u0119 pomi\u0119dzy ziemiami nale\u017c\u0105cymi do zakonu a tymi pozostaj\u0105cymi w gestii biskup\u00f3w warmi\u0144skich. P\u00f3\u017aniej, do pierwszego rozbioru w 1772 r., stanowi\u0142a granic\u0119 pomi\u0119dzy Polsk\u0105 a Prusami Ksi\u0105\u017c\u0119cymi, a nast\u0119pnie Kr\u00f3lestwem Pruskim.<\/p>\n\n\n\n

Braniewo<\/h3>\n\n\n\n

Miasto za\u0142o\u017cone w XIII w. w miejscu staropruskiego grodu. Od 1243 do 1341 r. by\u0142o siedzib\u0105 biskup\u00f3w warmi\u0144skich. Ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 lokalizacj\u0119 stanowi\u0142o r\u00f3wnie\u017c g\u0142\u00f3wny port biskupstwa, nale\u017c\u0105cy do Hanzy. Handlowano tu przede wszystkim zbo\u017cem i drewnem.<\/p>\n\n\n\n

W Braniewie powsta\u0142o pierwsze w Polsce kolegium zakonu jezuit\u00f3w (w 1565 r.). Dzi\u0119ki temu miasto sta\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem \u017cycia umys\u0142owego na Warmii.<\/p>\n\n\n\n

W czasie II wojny \u015bwiatowej Braniewo zosta\u0142o znacznie zniszczone, dlatego nie zachowa\u0142o si\u0119 zbyt wiele historycznych budynk\u00f3w. Monumentalny ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Katarzyny Aleksandryjskiej, wzniesiony w XIV w., odbudowano po zniszczeniach wojennych i powojennych dopiero w 1984 r. Z zamku, r\u00f3wnie\u017c z XIV w., zachowa\u0142a si\u0119 tylko wie\u017ca bramna, kt\u00f3ra jest najstarszym obiektem murowanym na Warmii. Po przeprowadzeniu rewitalizacji urz\u0105dzono w niej punkt widokowy. W budynku dawnego kolegium jezuickiego obecnie dzia\u0142a zesp\u00f3\u0142 szk\u00f3\u0142 zawodowych.<\/p>\n\n\n\n

Pieni\u0119\u017cno<\/h3>\n\n\n\n

Pocz\u0105tki miejscowo\u015bci si\u0119gaj\u0105 XIII w., kiedy to Krzy\u017cacy zdobyli pruski gr\u00f3d i przekazali jego tereny biskupowi warmi\u0144skiemu.<\/p>\n\n\n\n

Miasto zosta\u0142o znacznie zniszczone w czasie II wojny \u015bwiatowej, podczas nalotu aliant\u00f3w, kt\u00f3rzy w sierpniu 1944 r. bombardowali Kr\u00f3lewiec. Ze wzgl\u0119du na populacj\u0119 zredukowan\u0105 do kilkuset os\u00f3b straci\u0142o prawa miejskie. Odzyska\u0142o je dopiero w 1973 r.<\/p>\n\n\n\n

Do oryginalnych zabytk\u00f3w nale\u017c\u0105 ruiny zamku kapitu\u0142y warmi\u0144skiej. Zamek zacz\u0119to wznosi\u0107 w XIV w. W czasie II wojny \u015bwiatowej zbombardowany, a nast\u0119pnie spalony przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, do dzi\u015b pozostaje nieodbudowany.<\/p>\n\n\n\n

W centrum miasta znajduje si\u0119 rekonstruowany ratusz z XIV w., wielokrotnie przebudowywany. Niecodzienn\u0105 na skal\u0119 Polski atrakcj\u0105 jest Muzeum Misyjno-Etnograficzne Ksi\u0119\u017cy Werbist\u00f3w. Zakon prowadzi dzia\u0142alno\u015b\u0107 na ca\u0142ym \u015bwiecie, dlatego prezentowane eksponaty pochodz\u0105 z wielu odleg\u0142ych zak\u0105tk\u00f3w Azji, Oceanii, Afryki i Ameryki Po\u0142udniowej. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich instrumenty muzyczne, ozdoby, maski rytualne i przedmioty kultu.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142ynny jest tutejszy most kolejowy, przerzucony nad dolin\u0105 rzeki Wa\u0142szy. To drugi pod wzgl\u0119dem wysoko\u015bci (28,5 m) most kolejowy w Polsce, a najwy\u017cszy spo\u015br\u00f3d czynnych.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f3rowo I\u0142aweckie<\/h3>\n\n\n\n

Miejscowo\u015b\u0107 jest urokliwie po\u0142o\u017cona na siedmiu wzg\u00f3rzach. Pod wzgl\u0119dem powierzchni jest najmniejsz\u0105 gmin\u0105 w Polsce, a zamieszkuje j\u0105 ok. 4 tys. os\u00f3b. G\u00f3rowo I\u0142aweckie pocz\u0105tkowo by\u0142o osad\u0105 targow\u0105, prawa miejskie otrzyma\u0142o w 1335 r. Obecn\u0105 nazw\u0119 nadano mu po II wojnie \u015bwiatowej, do 1945 r. funkcjonowa\u0142o jako Landsberg.<\/p>\n\n\n\n

W G\u00f3rowie I\u0142aweckim zachowa\u0142 si\u0119 \u015bredniowieczny uk\u0142ad urbanistyczny. Po\u015brodku rynku (placu Ratuszowego) stoi gotycki ratusz. \u015aredniowiecznym zabytkiem jest tak\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 z XIV w. z dobudowan\u0105 w kolejnym wieku wie\u017c\u0105 (obecnie cerkiew greckokatolicka). Wewn\u0105trz warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na barokowe malowid\u0142o sufitowe nawi\u0105zuj\u0105ce do historii miasta. Przedstawiono na nim m.in. herby rodowe jego dawnych w\u0142a\u015bcicieli. W budynku parafialnym obok ko\u015bcio\u0142a w 1807 r. nocowa\u0142 Napoleon Bonaparte. Ten fakt upami\u0119tnia umieszczona na \u015bcianie tablica.<\/p>\n\n\n\n

Mi\u0142o\u015bnicy historii i techniki, ale nie tylko oni, powinni odwiedzi\u0107 Muzeum Gazownictwa Warmii i Mazur. Unikatowa plac\u00f3wka mie\u015bci si\u0119 w zabytkowej gazowni koksowej z 1908 r. Przy ulicy Sikorskiego, obok przychodni, mo\u017cna zobaczy\u0107 pozosta\u0142o\u015bci kirkutu, na kt\u00f3rym zachowa\u0142o si\u0119 zaledwie kilka macew.<\/p>\n\n\n\n

W G\u00f3rowie I\u0142aweckim jest du\u017co teren\u00f3w zielonych. Na zach\u00f3d od centrum znajduje si\u0119 park Miejski. Do spacerowania zach\u0119caj\u0105 tak\u017ce alejki i molo nad Stawem Garncarskim. W p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci miasta zlokalizowany jest Zalew Miejski, sztuczny zbiornik po\u0142o\u017cony na skraju lasu. Mo\u017cna tu skorzysta\u0107 z k\u0105pieliska, \u015bcie\u017cek spacerowych oraz wyznaczonych
miejsc na ognisko.<\/p>\n\n\n\n

Ciekawostka – Herkus Monte
By\u0142 wodzem pruskiego plemienia Natang\u00f3w, kt\u00f3re do czas\u00f3w podboju krzy\u017cackiego zamieszkiwa\u0142o rejon dzisiejszego G\u00f3rowa I\u0142aweckiego. W 1260 r. Natangowie wzi\u0119li udzia\u0142 w powstaniu przeciwko zakonowi. Jednym z przyw\u00f3dc\u00f3w zrywu by\u0142 w\u0142a\u015bnie Herkus Monte, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 w 1273 r. Jego posta\u0107 sta\u0142a si\u0119 pierwowzorem tytu\u0142owego bohatera \u201eKonrada Wallenroda\u201d Adama Mickiewicza.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n

Lidzbark Warmi\u0144ski<\/h3>\n\n\n\n

Dawna stolica Warmii, miasto malowniczo po\u0142o\u017cone u zbiegu rzeki \u0141yny i jej dop\u0142ywu Symsarny, na pograniczu R\u00f3wniny Orneckiej, Wzniesie\u0144 G\u00f3rowskich, Pojezierza Olszty\u0144skiego i Niziny S\u0119popolskiej.<\/p>\n\n\n\n

Do najwa\u017cniejszych zabytk\u00f3w miasta \u2013 i regionu \u2013 nale\u017cy lidzbarski zamek biskupi. To jeden z najwi\u0119kszych, a przy tym najpi\u0119kniejszych obiekt\u00f3w gotyckich w Polsce, zwany \u201eper\u0142\u0105 gotyku\u201d i Wawelem P\u00f3\u0142nocy. Jego budow\u0119 rozpocz\u0105\u0142 w 1350 r. biskup warmi\u0144ski Jan z Mi\u015bni. Od tamtego czasu przez ok. 600 lat warownia by\u0142a siedzib\u0105 biskup\u00f3w. W sk\u0142ad zespo\u0142u zamkowego, opr\u00f3cz samego zamku, wchodzi tak\u017ce barokowe przedzamcze, w kt\u00f3rym urz\u0105dzono hotel. Dziedziniec wewn\u0119trzny zamku obiegaj\u0105 dwukondygnacyjne kru\u017cganki. Obecnie w budowli swoj\u0105 siedzib\u0119 ma Muzeum Warmi\u0144skie, oddzia\u0142 Muzeum Warmii i Mazur. Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 kolekcja sztuki sakralnej, obejmuj\u0105ca okresy od \u015bredniowiecza po barok, oraz wystawa malarstwa polskiego z ko\u0144ca XIX i z XX w. Warto zatrzyma\u0107 si\u0119 w Wielkim Refektarzu, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 tak\u017ce funkcj\u0119 sali s\u0105dowej. Obok znajduje si\u0119 cela wi\u0119zienna.<\/p>\n\n\n\n

Po drugiej stronie \u0141yny wznosi si\u0119 gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. \u015bw. Piotra i Paw\u0142a z XIV w. Jego o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny pochodzi z lat 1912\u20131915. Do wa\u017cnych zabytk\u00f3w miasta nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c kilkukondygnacyjna, gotycka Wysoka Brama z XIV w. Jest to jedna z najwi\u0119kszych tego typu budowli obronnych w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

Zabytkiem prawdopodobnie najcz\u0119\u015bciej fotografowanym w sezonie letnim jest natomiast dawna Oran\u017ceria Krasickiego (obecnie Oran\u017ceria Kultury), a to ze wzgl\u0119du na pi\u0119kne po\u0142o\u017cenie na wzg\u00f3rzu, na terenie dawnych ogrod\u00f3w biskupich. Klasycystyczny pa\u0142acyk zosta\u0142 zbudowany jako letnia rezydencja biskup\u00f3w, a otaczaj\u0105cy go park by\u0142 oczkiem w g\u0142owie Ignacego Krasickiego.<\/p>\n\n\n\n

W Lidzbarku funkcjonuj\u0105 Termy Warmi\u0144skie \u2013 jedyny tego typu obiekt w wojew\u00f3dztwie warmi\u0144sko-mazurskim. To nie tylko baseny z wysoko zmineralizowan\u0105 wod\u0105 termaln\u0105, ale te\u017c liczne atrakcje wodne \u2013 zje\u017cd\u017calnie, ogrody wodne, strefa dla dzieci oraz strefa spa i sauny. Przy termach dzia\u0142aj\u0105 hotel, restauracja i bar, kr\u0119gielnia i park linowy.<\/p>\n\n\n\n

Park Uzdrowiskowy Doliny Symsarny<\/h3>\n\n\n\n

Znany tak\u017ce jako \u201eLidzbarskie Serpentyny\u201d. Potoczna nazwa parku odnosi si\u0119 do meandruj\u0105cej przez jego teren rzeki Symsarny. To idealne miejsce na spacer, jogging czy przeja\u017cd\u017ck\u0119 rowerow\u0105. Rozbudowana infrastruktura rekreacyjna obejmuje \u015bcie\u017cki spacerowe, w tym \u015bcie\u017ck\u0119 sensoryczn\u0105, urz\u0105dzenia do \u0107wicze\u0144 oraz strefy odpoczynku. Do najciekawszych obiekt\u00f3w prowadz\u0105 drogowskazy, a tablice informacyjne przybli\u017caj\u0105 odwiedzaj\u0105cym ciekawostki dotycz\u0105ce parku i jego historii.<\/p>\n\n\n\n

Stoczek Klasztorny<\/h3>\n\n\n\n

Warmi\u0144ska wie\u015b s\u0142yn\u0105ca z sanktuarium maryjnego \u2013 bazyliki Nawiedzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny. Ko\u015bci\u00f3\u0142 w formie rotundy wzniesiono w latach 1639\u20131641. Murowany klasztor ufundowano w 1666 r. Kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej, na wz\u00f3r \u015awi\u0119tej Lipki, wok\u00f3\u0142 \u015bwi\u0105tyni rozpocz\u0119to budow\u0119 kru\u017cgank\u00f3w z kaplicami naro\u017cnymi.<\/p>\n\n\n\n

Stoczek jest odwiedzany przez turyst\u00f3w i pielgrzym\u00f3w nie tylko ze wzgl\u0119du na walory architektoniczne i kult Matki Pokoju zwi\u0105zany z obrazem Matki Boskiej Stoczkowskiej, ale te\u017c na najnowsz\u0105 histori\u0119. W tutejszym klasztorze od pa\u017adziernika 1953 r. przez rok przebywa\u0142 internowany przez w\u0142adze Polski Ludowej kardyna\u0142 Stefan Wyszy\u0144ski, prymas Polski. Wspomnienia z pobytu w Stoczku spisa\u0142 w swoich \u201eZapiskach wi\u0119ziennych\u201d. Obecnie mo\u017cna zwiedza\u0107 pomieszczenia, w kt\u00f3rych mieszka\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Galiny<\/h3>\n\n\n\n

Niewielka wie\u015b na Nizinie S\u0119popolskiej, s\u0142yn\u0105ca z dawnej rezydencji rodu Eulenburg\u00f3w. Zabudowania pa\u0142acowe le\u017c\u0105 w malowniczym ogrodzie nad sztucznym rozlewiskiem rzeki Pisy (zwanej P\u00f3\u0142nocn\u0105). Po II wojnie \u015bwiatowej zosta\u0142y przej\u0119te przez pa\u0144stwo. Przez kr\u00f3tki okres funkcjonowa\u0142 tu o\u015brodek kolonijny dla dzieci, p\u00f3\u017aniej kompleks zacz\u0105\u0142 popada\u0107 w ruin\u0119. W latach 90. XX w. prywatny w\u0142a\u015bciciel rozpocz\u0105\u0142 jego renowacj\u0119. Obecnie mieszcz\u0105 si\u0119 w nim hotel i stadnina. Warto te\u017c zajrze\u0107 do tutejszej Gospody Galiny \u2013 restauracja serwuje dania czerpi\u0105ce z bogatego dziedzictwa kulinarnego Warmii, Mazur i Powi\u015bla.<\/p>\n\n\n\n

Bartoszyce<\/h3>\n\n\n\n

Miasto le\u017cy nad \u0141yn\u0105, niedaleko od granicy Warmii, na terenie krainy historycznej zwanej Barcj\u0105, zamieszkiwanej niegdy\u015b przez pruskie plemi\u0119 Bart\u00f3w. Od niego miasto zyska\u0142o nazw\u0119, najpierw niemieck\u0105 Bartenstein, p\u00f3\u017aniej spolszczon\u0105 Bartoszyce.<\/p>\n\n\n\n

Po zawarciu pokoju toru\u0144skiego w 1466 r. miasto nale\u017ca\u0142o do Prus Ksi\u0105\u017c\u0119cych. Nabra\u0142o wi\u0119kszego znaczenia gospodarczego w XVII w. W 1656 r., podczas potopu szwedzkiego, spotkali si\u0119 tu kr\u00f3l szwedzki Gustaw Adolf z ksi\u0119ciem pruskim Fryderykiem Wilhelmem I.<\/p>\n\n\n\n

Drugie wa\u017cne dla historii Europy spotkanie w Bartoszycach nast\u0105pi\u0142o podczas wojen napoleo\u0144skich w 1807 r. Dosz\u0142o do niego pomi\u0119dzy kr\u00f3lem pruskim Fryderykiem Wilhelmem III a carem Aleksandrem I. W\u0142adca Rosji przekona\u0142 w\u00f3wczas Prusy do wojny przeciwko Napoleonowi. Podpisane porozumienie historycy nazwali traktatem bartoszyckim.<\/p>\n\n\n\n

Na starym mie\u015bcie zachowa\u0142 si\u0119 \u015bredniowieczny uk\u0142ad urbanistyczny z rynkiem (plac zosta\u0142 w 2021 r. zrewitalizowany) i siatk\u0105 wybiegaj\u0105cych z niego ulic oraz okalaj\u0105cymi go cz\u0119\u015bciowo, \u015bredniowiecznymi murami z Bram\u0105 Lidzbarsk\u0105. Najstarsz\u0105 budowl\u0105 sakraln\u0105 miasta jest ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Aposto\u0142a i Ewangelisty z XIV w. W pobli\u017cu parku Miejskiego, przy rondzie u zbiegu ulic Bohater\u00f3w Warszawy i Marii Sk\u0142odowskiej-Curie, ustawiono kamienne pos\u0105gi, tzw. baby pruskie, kt\u00f3rym nadano imiona Bartel i Gustebalda. Nie wiadomo, do czego pierwotnie s\u0142u\u017cy\u0142y. Historycy przypuszczaj\u0105, \u017ce mog\u0142y by\u0107 kamieniami granicznymi ziem zamieszkiwanych przez r\u00f3\u017cne plemiona pruskie albo przedstawieniami bog\u00f3w, mitycznych bohater\u00f3w lub wielkich wojownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

S\u0119popol<\/h3>\n\n\n\n

To niewielkie miasteczko, licz\u0105ce ok. 2 tys. mieszka\u0144c\u00f3w, mo\u017ce si\u0119 poszczyci\u0107 d\u0142ug\u0105 histori\u0105. Za\u0142o\u017cono je na terenie wcze\u015bniejszej osady pruskiej ok. 1319 r. Przez wieki nie mia\u0142o wi\u0119kszego znaczenia gospodarczego. W lutym 1945 r. do opustosza\u0142ego miasta wkroczy\u0142a Armia Czerwona i zniszczy\u0142a je w ok. 80%. Pod koniec 1945 r. S\u0119popol utraci\u0142 prawa miejskie, odzyska\u0142 je w 1973 r.<\/p>\n\n\n\n

Interesuj\u0105cym zabytkiem jest tutaj gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Micha\u0142a Archanio\u0142a, wzniesiony w XIV w. Zachowa\u0142 si\u0119 do dzisiaj z oryginalnym wyposa\u017ceniem, pochodz\u0105cym g\u0142\u00f3wnie z XVI i XVII w.<\/p>\n\n\n\n

S\u0105toczno<\/h3>\n\n\n\n

Obecnie niewielka wie\u015b, licz\u0105ca nieco ponad 100 mieszka\u0144c\u00f3w, w czasach krzy\u017cackich by\u0142a jednak znacz\u0105cym miastem. W 1326 r. w strategicznym miejscu u uj\u015bcia Sajny do Gubra zbudowano stra\u017cnic\u0119, a p\u00f3\u017aniej ko\u015bci\u00f3\u0142 obronny, zacz\u0119to te\u017c organizowa\u0107 targi o ponadlokalnym zasi\u0119gu. Po kilkudziesi\u0119ciu latach S\u0105toczno zacz\u0119\u0142o traci\u0107 na znaczeniu, prawdopodobnie na skutek utraty funkcji obronnej, po\u0142o\u017cenia daleko od granic pa\u0144stwa oraz wzrostu rangi pobliskiego K\u0119trzyna. Jednak jeszcze w XV w. by\u0142o uwa\u017cane za miasto. Tutejszy zamek rozebrano w 1628 r.<\/p>\n\n\n\n

Przy szlaku stoi masywny gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusa Kr\u00f3la Wszech\u015bwiata z wie\u017c\u0105 o wysoko\u015bci 32 m. W \u015brodku, poza oryginalnym wyposa\u017ceniem, znajduje si\u0119 kaplica grobowa Eulenburg\u00f3w z XVIII w. Byli to dawni w\u0142a\u015bciciele S\u0105toczna.<\/p>\n\n\n\n

Korsze<\/h3>\n\n\n\n

Miejscowo\u015b\u0107, za\u0142o\u017cona w XV w., do pocz\u0105tku XIX w. by\u0142a niewielk\u0105 wsi\u0105 z maj\u0105tkiem ziemskim. Jej nazwa pochodzi prawdopodobnie z j\u0119zyka
pruskiego, od nazwy wcze\u015bniejszej osady Cohorsen, co w pokrewnym j\u0119zyku litewskim znaczy \u201eorzech laskowy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy w drugiej po\u0142owie XIX w. rozpocz\u0119to budow\u0119 sieci kolejowej w Prusach Wschodnich, w Korszach powsta\u0142 jej wa\u017cny w\u0119ze\u0142. Nast\u0105pi\u0142 w\u00f3wczas bardzo szybki rozw\u00f3j miejscowo\u015bci. Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w kolejnictwa zainteresuj\u0105 trzy zachowane zabytkowe wie\u017ce ci\u015bnie\u0144. Jedna z nich,
stalowa, ma kulisty zbiornik typu Kl\u00f6nne (w Polsce s\u0105 jeszcze tylko dwie takie konstrukcje).<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec II wojny \u015bwiatowej Korsze by\u0142y bronione przez niemieckie oddzia\u0142y pancerne. W walkach zabudowa miejscowo\u015bci zosta\u0142a znacznie zniszczona. Spo\u015br\u00f3d zabytk\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119 neogotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 Podwy\u017cszenia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego z 1903 r. oraz oddany do u\u017cytku rok p\u00f3\u017aniej ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki \u2013 obecnie prawos\u0142awna cerkiew \u015bw. \u015bw. Aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Drogosze<\/h3>\n\n\n\n

Wie\u015b kojarzona z arystokratycznym rodem D\u00f6nhoff\u00f3w, kt\u00f3rzy byli jej w\u0142a\u015bcicielami od XVII w. Barokowy pa\u0142ac zbudowany w latach 1710\u20131714 nale\u017ca\u0142 do trzech najwi\u0119kszych rezydencji w Prusach Wschodnich i obecnie jest najwi\u0119kszy na Mazurach. Pozostawa\u0142 w r\u0119kach D\u00f6nhoff\u00f3w do 1945 r. Po II wojnie \u015bwiatowej sta\u0142 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 PGR-u i s\u0142u\u017cy\u0142 g\u0142\u00f3wnie szkoleniu traktorzyst\u00f3w. Na pocz\u0105tku lat 90. XX w. maj\u0105tek sprzedano prywatnemu w\u0142a\u015bcicielowi.<\/p>\n\n\n\n

Barciany<\/h3>\n\n\n\n

Niedu\u017ca miejscowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra do 1945 r. mia\u0142a prawa miejskie. Do XIII w. by\u0142 tutaj g\u0142\u00f3wny gr\u00f3d pruskiego plemienia Bart\u00f3w, kt\u00f3ry po podboju w 1240 r. zosta\u0142 zaj\u0119ty przez zakon krzy\u017cacki. W \u015bredniowieczu miasto by\u0142o otoczone murami obronnymi z trzema bramami: Kr\u00f3lewieck\u0105, K\u0119trzy\u0144sk\u0105 i M\u0142y\u0144sk\u0105. Z 1692 r. pochodzi jednak wiadomo\u015b\u0107 o braku mur\u00f3w, musia\u0142y wi\u0119c zosta\u0107 wcze\u015bniej rozebrane. Od 1612 r. Barciany nale\u017ca\u0142y do rodziny von der Gr\u00f6ben.<\/p>\n\n\n\n

Najwa\u017cniejszymi zabytkami miejscowo\u015bci s\u0105 gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 Niepokalanego Serca Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny z XIV w. oraz pochodz\u0105cy z tego samego stulecia zamek krzy\u017cacki. W zamkowych murach widoczne s\u0105 liczne otwory strzelnicze. Oznacza to, \u017ce warowni\u0119 w Barcianach przygotowano do aktywnej obrony przy pomocy broni palnej.<\/p>\n\n\n\n

Srokowo<\/h3>\n\n\n\n

Prawa miejskie uzyska\u0142o w 1405 r., jednak na skutek zniszcze\u0144 dokonanych przez czerwonoarmist\u00f3w w czasie II wojny \u015bwiatowej oraz wyludnienia utraci\u0142o je w 1945 r. Dawna nazwa miejscowo\u015bci to Drengfurt (spolszczana na Dryfort), obecna upami\u0119tnia Stanis\u0142awa Srokowskiego (1872\u20131950) \u2013 geografa, autora licznych prac naukowych po\u015bwi\u0119conych Prusom Wschodnim, kt\u00f3ry przewodniczy\u0142 komisji zajmuj\u0105cej si\u0119 ustalaniem polskich nazw miejscowo\u015bci na tzw. Ziemiach Odzyskanych.<\/p>\n\n\n\n

Zabytkowy ratusz wzniesiono w latach 1772\u20131775, wie\u017cyczka zosta\u0142a dobudowana w 1817 r. Jest to obecnie najstarszy mazurski ratusz. Najwy\u017csze wzniesienie w okolicy \u2013 Diabla G\u00f3ra (157 m n.p.m.) \u2013 to atrakcyjny punkt widokowy. Stoi na niej pochodz\u0105ca z 1902 r. wie\u017ca Bismarcka, niegdy\u015b pe\u0142ni\u0105ca funkcj\u0119 wie\u017cy widokowej, obecnie w stanie ruiny.<\/p>\n\n\n\n

Le\u015bniewo<\/h3>\n\n\n\n

Niewielka wie\u015b po\u0142o\u017cona nad jeziorem Rydz\u00f3wka. Na zach\u00f3d od Le\u015bniewa przebiega Kana\u0142 Mazurski. Dwie z pi\u0119ciu zaplanowanych na nim \u015bluz znajduj\u0105 si\u0119 w pobli\u017cu tej miejscowo\u015bci, jednak \u017cadna nie zosta\u0142a uko\u0144czona. Po budowanej \u015bluzie Le\u015bniewo Dolne zachowa\u0142y si\u0119 zalane wod\u0105 ruiny, natomiast \u015bluza Le\u015bniewo G\u00f3rne to imponuj\u0105ca konstrukcja, mimo \u017ce budow\u0119 zrealizowano w zaledwie ok. 30%. D\u0142ugo\u015b\u0107 komory wynosi 45,5 m, szeroko\u015b\u0107 7,5 m, a wysoko\u015b\u0107 korpusu si\u0119ga 17 m. W betonowej \u015bcianie zachowa\u0142a si\u0119 wn\u0119ka na hitlerowskie god\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Go\u0142dap<\/h3>\n\n\n\n

Miasto po\u0142o\u017cone na Mazurach Garbatych, w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci Pojezierza Mazurskiego, na obrze\u017cach Puszczy Rominckiej i przy granicy z Rosj\u0105 (w Go\u0142dapi znajduje si\u0119 przej\u015bcie graniczne). Ma status uzdrowiska. Powsta\u0142o w miejscu dawnej wsi Szy\u0142ajty i uzyska\u0142o przywilej lokacyjny w 1570 r. Jego nazwa pochodzi od rzeki Go\u0142dapy.<\/p>\n\n\n\n

Krain\u0119 historyczn\u0105, w kt\u00f3rej zlokalizowana jest Go\u0142dap, nazywano Ma\u0142\u0105 Litw\u0105. By\u0142 to obszar zamieszkiwany g\u0142\u00f3wnie przez Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy po ho\u0142dzie pruskim w 1525 r. przyj\u0119li luteranizm.<\/p>\n\n\n\n

Zabudowa miasta znacz\u0105co ucierpia\u0142a podczas II wojny \u015bwiatowej. Dawnych budowli przetrwa\u0142o niewiele, m.in.: gotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny Matki Ko\u015bcio\u0142a, dawniej ewangelicki (z 1578 r., przebudowany w XVII i XVIII w., odbudowany w latach 1981\u20131984), ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Leona z 1894 r., wie\u017ca ci\u015bnie\u0144 z prze\u0142omu XIX i XX w. oraz kamienice z XIX w.<\/p>\n\n\n\n

W centrum Go\u0142dapi znajduje si\u0119 du\u017cy i zadbany plac Zwyci\u0119stwa, pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 rynku. To tak\u017ce teren rekreacyjny, z drzewami zachowanymi z dawnego parku miejskiego, alejkami spacerowymi, fontann\u0105 i oczkiem wodnym z malowniczym mostkiem.<\/p>\n\n\n\n

Pi\u0119kne krajobrazowo s\u0105 okolice miasta \u2013 obszary wok\u00f3\u0142 wsi \u017bytkiejmy bywaj\u0105 okre\u015blane mianem polskich prerii, a \u015bwierkowe lasy Puszczy Rominckiej s\u0105 por\u00f3wnywane z tajg\u0105 syberyjsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Najwy\u017cszym wzniesieniem w okolicy jest G\u00f3ra Szeska (309 m n.p.m.), stanowi\u0105ca kulminacj\u0119 Wzg\u00f3rz Szeskich. Na po\u0142udnie od miasta, na Go\u0142dapskiej G\u00f3rze (272 m n.p.m.), zwanej te\u017c Pi\u0119kn\u0105 G\u00f3r\u0105, funkcjonuj\u0105 o\u015brodek narciarski z wyci\u0105gami krzese\u0142kowym i orczykowym, a tak\u017ce tor saneczkowy. Trasy zjazdowe s\u0105 sztucznie na\u015bnie\u017cane. Przy dolnej stacji wyci\u0105gu dzia\u0142a zajazd z restauracj\u0105, przy g\u00f3rnej \u2013 obrotowa kawiarnia.<\/p>\n\n\n\n

Kartacze<\/h3>\n\n\n\n

To najwi\u0119ksza kulinarna specjalno\u015b\u0107 okolic miasta \u2013 rodzaj pyz ziemniaczanych z farszem mi\u0119snym. Warto wiedzie\u0107, \u017ce w Go\u0142dapi ma siedzib\u0119 \u015awiatowe Centrum Smakoszy Kartaczy, a co roku w sierpniu odbywaj\u0105 si\u0119 Mistrzostwa \u015awiata w Jedzeniu Kartaczy.<\/p>\n\n\n\n

Uzdrowisko w kwaterze Luftwaffe<\/h3>\n\n\n\n

Go\u0142dap jest pierwszym \u2013 i na razie jedynym \u2013 uzdrowiskiem w wojew\u00f3dztwie warmi\u0144sko-mazurskim. Z w\u0142a\u015bciwo\u015bci b\u0142ot borowinowych i najczystszego w Polsce powietrza korzystaj\u0105 kuracjusze usytuowanego w podmiejskim lesie Kumiecie nad jeziorem Go\u0142dap sanatorium Wital. Leczone s\u0105 tu m.in. choroby narz\u0105du ruchu, uk\u0142adu oddechowego i reumatyczne.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0119\u015b\u0107 budynk\u00f3w u\u017cytkowanych obecnie przez sanatorium nale\u017ca\u0142a w czasie II wojny \u015bwiatowej do kompleksu kwatery Naczelnego Dow\u00f3dztwa Wojsk Lotniczych (Luftwaffe). W lesie Kumiecie wzniesiono, na wz\u00f3r innych mazurskich kwater sztabowych, solidne schrony oraz kilka budynk\u00f3w towarzysz\u0105cych. Prawdopodobnie dzia\u0142a\u0142 tu r\u00f3wnie\u017c o\u015brodek bada\u0144 nad silnikami odrzutowymi. W stanie wojennym w sanatorium urz\u0105dzono o\u015brodek internowania.<\/p>\n\n\n\n

Puszcza Romincka<\/h3>\n\n\n\n

To trzeci pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci (powierzchnia ok. 35 tys. km\u00b2) kompleks le\u015bny wojew\u00f3dztwa warmi\u0144sko-mazurskiego, po puszczach Piskiej i Boreckiej. Le\u017cy na pograniczu Polski i Rosji, po polskiej stronie znajduje si\u0119 jego mniejsza cz\u0119\u015b\u0107. Puszcz\u0119 zamieszkuj\u0105 prawie wszystkie gatunki zwierz\u0105t wyst\u0119puj\u0105ce w lasach Europy \u015arodkowej, od 2021 r. \u017cyje tu nawet stado \u017cubr\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Na prze\u0142omie XIX i XX w. na polowaniach w puszczy bywa\u0142 cesarz niemiecki Wilhelm II. Jego pa\u0142acyk my\u015bliwski znajdowa\u0142 si\u0119 w Romintach (obecne Krasnolesje po stronie rosyjskiej). Pami\u0105tk\u0105 po pobytach w\u0142adcy w puszczy s\u0105 tzw. g\u0142azy Wilhelma, ustawiane w miejscach jego udanych polowa\u0144. Podczas II wojny \u015bwiatowej dochodzi\u0142o tu do star\u0107 Armii Czerwonej z Niemcami, a po wojnie na terenie puszczy dzia\u0142ali polscy i litewscy partyzanci.<\/p>\n\n\n\n

Sta\u0144czyki<\/h3>\n\n\n\n

Dwa imponuj\u0105ce wiadukty zosta\u0142y przerzucone nad w\u0105wozem, kt\u00f3rego dnem p\u0142ynie rzeka B\u0142\u0119dzianka. Przy d\u0142ugo\u015bci ok. 180 m ich wysoko\u015b\u0107 si\u0119ga 36,5 m ponad jej poziom. Wiadukty stanowi\u0142y element linii kolejowej Go\u0142dap \u2013 \u017bytkiejmy. Zosta\u0142y zaprojektowane przez w\u0142oskich architekt\u00f3w na pocz\u0105tku XX w. Wiadukt p\u00f3\u0142nocny wybudowano w latach 1912\u20131914, a poci\u0105gi kursowa\u0142y nim od 1927 do 1944 r. Wiadukt po\u0142udniowy wzniesiono w latach 1923\u20131926, jednak tor\u00f3w na nim nie po\u0142o\u017cono.<\/p>\n\n\n\n

Tr\u00f3jstyk granic<\/h3>\n\n\n\n

Warmi\u0144sko-mazurski odcinek szlaku Green Velo ko\u0144czy si\u0119 na tr\u00f3jstyku granic Polski, Litwy i Rosji, ko\u0142o miejscowo\u015bci Bolcie w gminie Wi\u017cajny. To miejsce oznaczono znakiem granicznym nazwanym \u201eWisztyniec\u201d. Tutaj do granicy pa\u0144stwa dobiega te\u017c granica pomi\u0119dzy wojew\u00f3dztwami warmi\u0144sko-mazurskim i podlaskim.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015alad trasy w pliku GPX Elbl\u0105g (0,0 km) \u00b7 Kadyny (35,3 km) \u00b7 Tolkmicko (41,7 km) \u00b7 Frombork (60,4 km) \u00b7 Nowa Pas\u0142\u0119ka (69,5 km) \u00b7 Braniewo (79,9 km) \u00b7 Pieni\u0119\u017cno (112,0 km) \u00b7 Kandyty (139,9 km) \u00b7 G\u00f3rowo I\u0142aweckie (152,2 km) \u00b7 Lidzbark Warmi\u0144ski (175,9 km) \u00b7 Galiny (192,1 km) \u00b7 Bartoszyce (209,0 km) […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"kategorie_obszar":[25,28,26,27],"class_list":["post-4161","szlaki","type-szlaki","status-publish","hentry","kategorie_obszar-kraina-ego-i-okolice","kategorie_obszar-kraina-kanalu-elblaskiego-i-okolice","kategorie_obszar-kraina-wielkich-jezior-mazurskich-i-okolice","kategorie_obszar-warmia-i-okolice"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/szlaki\/4161","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/szlaki"}],"about":[{"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/types\/szlaki"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/szlaki\/4161\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5719,"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/szlaki\/4161\/revisions\/5719"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kategorie_obszar","embeddable":true,"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/kategorie_obszar?post=4161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}