\u015alad trasy w pliku GPX<\/p>\n\n\n\n
Kraina Wielkich Jezior Mazurskich zajmuje \u015brodkow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Pojezierza Mazurskiego. Powierzchnia jezior w tym mezoregionie jest imponuj\u0105ca, si\u0119ga prawie 25% ca\u0142o\u015bci jego obszaru. Dzi\u0119ki po\u0142\u0105czeniu akwen\u00f3w kana\u0142ami powsta\u0142 najd\u0142u\u017cszy szlak \u017ceglowny w Polsce, licz\u0105cy ponad 130 km. W du\u017cej cz\u0119\u015bci kraina ta jest poro\u015bni\u0119ta lasami, dominuje w niej krajobraz pag\u00f3rkowaty. Ze wzgl\u0119du na walory przyrodnicze i rekreacyjne jest to obszar wyj\u0105tkowy zar\u00f3wno w skali kraju, jak i Europy. Pomimo burzliwej historii zachowa\u0142o si\u0119 tutaj sporo zabytk\u00f3w.
Mazurska P\u0119tla Rowerowa to szlak, kt\u00f3ry pozwala poznawa\u0107 Krain\u0119 Wielkich Jezior Mazurskich w aktywny spos\u00f3b. Zosta\u0142 wytyczony wok\u00f3\u0142 wi\u0119kszo\u015bci kompleksu Wielkich Jezior Mazurskich i \u0142\u0105czy po\u0142o\u017cone nad nimi miasta: W\u0119gorzewo, Ryn, Miko\u0142ajki i Gi\u017cycko, a tak\u017ce Ruciane-Nida i Pisz le\u017c\u0105ce na R\u00f3wninie Mazurskiej oraz Mr\u0105gowo na Pojezierzu Mr\u0105gowskim.
Mi\u0142o\u015bnicy przyrody znajd\u0105 tu ciche zak\u0105tki i dziewicz\u0105 natur\u0119 w rezerwatach przyrody: Sztynort, Jezioro Dobskie i Jezioro Nidzkie, liczne jeziora, otwarte przestrzenie \u0142\u0105k i p\u00f3l oraz urokliwe lasy Puszczy Piskiej. W miejscach najbardziej atrakcyjnych krajobrazowo i przyrodniczo przy szlaku ustawiono 9 wie\u017c widokowych.
Szlak jest oznakowany pomara\u0144czowymi znakami z napisem MPR. Tereny, przez kt\u00f3re prowadzi szlak, s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane pod wzgl\u0119dem ukszta\u0142towania powierzchni. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 trasy przebiega w\u015br\u00f3d wzg\u00f3rz morenowych, chocia\u017c na po\u0142udniu przecina ona R\u00f3wnin\u0119 Mazursk\u0105 poro\u015bni\u0119t\u0105 Puszcz\u0105 Pisk\u0105. Ze wzgl\u0119du na specyfik\u0119 tego obszaru na wycieczk\u0119 najlepiej wybra\u0107 si\u0119 rowerem turystycznym lub crossowym. Na trasie urz\u0105dzono 18 Miejsc Obs\u0142ugi Rowerzyst\u00f3w (MOR-\u00f3w), gwarantuj\u0105cych komfortowe korzystanie ze szlaku. S\u0105 one wyposa\u017cone m.in. w wiaty wypoczynkowo-rekreacyjne, wiaty rowerowe, sanitariaty, \u0142awki, sto\u0142y, stojaki na rowery.
Szlak ma prawie 300 km d\u0142ugo\u015bci, dlatego wycieczk\u0119 najlepiej podzieli\u0107 na wygodne dla siebie etapy. Poszczeg\u00f3lne miasta zazwyczaj dzieli od siebie kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w, mo\u017cna zatem sp\u0119dzi\u0107 na trasie kilka dni, zwiedzaj\u0105c kolejne miejscowo\u015bci i atrakcje turystyczne.<\/p>\n\n\n\n
Do trzech miast na trasie mo\u017cna dojecha\u0107 kolej\u0105. W Gi\u017cycku zatrzymuj\u0105 si\u0119 poci\u0105gi jad\u0105ce z Olsztyna do E\u0142ku od strony p\u00f3\u0142nocnej, przez K\u0119trzyn. Wci\u0105\u017c istnieje linia kolejowa \u0142\u0105cz\u0105ca W\u0119gorzewo z K\u0119trzynem (34 km), kt\u00f3r\u0105 jeszcze kilka lat temu w sezonie letnim kursowa\u0142y sk\u0142ady turystyczne. Ruciane-Nida i Pisz le\u017c\u0105 na linii kolejowej \u0142\u0105cz\u0105cej Olsztyn z E\u0142kiem od strony po\u0142udniowej. Zatrzymuj\u0105 si\u0119 tu poci\u0105gi regionalne oraz dalekobie\u017cne, m.in. z Bia\u0142egostoku, Tr\u00f3jmiasta i Szczecina.<\/p>\n\n\n\n
Szlak rozpoczyna si\u0119 w W\u0119gorzewie, obok Biura Informacji Turystycznej przy bulwarze Loir et Cher. Biuro mie\u015bci si\u0119 w budynku Ekomariny, obok przystani \u017beglugi Mazurskiej. Bulwar ma ok. 1,5 km d\u0142ugo\u015bci i ci\u0105gnie si\u0119 od Kana\u0142u M\u0142y\u0144skiego wzd\u0142u\u017c W\u0119gorapy. Spaceruj\u0105c nim, mo\u017cna te\u017c zobaczy\u0107 przebudowany zamek krzy\u017cacki i Muzeum Kultury Ludowej z parkiem etnograficznym.
Na pocz\u0105tek kierujemy si\u0119 na zach\u00f3d \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105 wzd\u0142u\u017c promenady, nast\u0119pnie \u2013 nadal \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105 \u2013 jedziemy ok. 250 m wzd\u0142u\u017c drogi wojew\u00f3dzkiej nr 650, po czym skr\u0119camy w lewo w ulic\u0119 Kr\u00f3tk\u0105, a dalej w ulic\u0119 Reymonta, wiod\u0105c\u0105 do Ruskiej Wsi.
Kolejny, bardzo atrakcyjny odcinek trasy przebiega wzd\u0142u\u017c brzegu jeziora Mamry. To akwen polodowcowy, morenowy, pod wzgl\u0119dem powierzchni jest drugim jeziorem w Polsce. Co prawda drzewa cz\u0119sto przes\u0142aniaj\u0105 tu widok na jezioro, ale przy trasie znajduj\u0105 si\u0119 pola namiotowe, na kt\u00f3rych mo\u017cna odpocz\u0105\u0107 i podziwia\u0107 zbiornik. Na p\u00f3\u0142wyspie o nazwie Zwierzyniecki R\u00f3g znajduje si\u0119 MOR.<\/p>\n\n\n\n
Ciekawostka – Jezioro Mamry i rzeka W\u0119gorapa Trzymaj\u0105c si\u0119 jak najbli\u017cej brzegu jeziora i skr\u0119caj\u0105c ca\u0142y czas w lewo, docieramy do drogi wojew\u00f3dzkiej nr 650. Jedziemy kr\u00f3tkim odcinkiem biegn\u0105cej wzd\u0142u\u017c niej \u015bcie\u017cki rowerowej, mijamy MOR szlaku Green Velo i po\u0142o\u017con\u0105 niedaleko pla\u017c\u0119, po czym skr\u0119camy w lewo w drog\u0119 publiczn\u0105 w kierunku wsi Radzieje. Ciekawostka – August Quednau Po prawej stronie wida\u0107 odnowiony zesp\u00f3\u0142 dworsko-parkowy, nale\u017c\u0105cy dawniej do s\u0142awnej wschodniopruskiej rodziny Lehndorff\u00f3w, kt\u00f3ra mia\u0142a siedzib\u0119 w Sztynorcie. Obecnie to teren prywatny. Uwag\u0119 zwraca ku\u017ania po\u0142o\u017cona przy drodze. Zachwyca tak\u017ce niewielkie Jezioro Pniewskie, stanowi\u0105ce odci\u0119t\u0105 zatok\u0119 Mamr, po\u0142\u0105czon\u0105 z nimi jedynie niewielkim przesmykiem. Ciekawostka – Czy \u017caba robi \u0142abap? Gdy dojedziemy do rozwidlenia dr\u00f3g, z kt\u00f3rych jedna prowadzi w kierunku wsi Radzieje, a druga w stron\u0119 jeziora, mo\u017cemy zjecha\u0107 ze szlaku, skr\u0119caj\u0105c w t\u0119 drug\u0105 i zrobi\u0107 sobie przerw\u0119 na pla\u017cy so\u0142eckiej z pomostem nad Jeziorem Dobskim. Je\u015bli odpoczynek nas nie skusi, skr\u0119camy w stron\u0119 wsi Radzieje. Co prawda szlak j\u0105 omija, ale warto zajrze\u0107 tak\u017ce do niej. Ciekawostka – Jezioro Szkolne Kiedy docieramy do drogi wojew\u00f3dzkiej nr 592, skr\u0119camy w prawo i jedziemy w kierunku Ster\u0142awek Ma\u0142ych. Na pocz\u0105tku miejscowo\u015bci, na wzniesieniu po lewej stronie wida\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 wiatraka zbudowanego w XIX w. Ciekawostka – Rejon Umocniony Gi\u017cycko Oko\u0142o 500 m dalej, naprzeciwko \u017cwirowni, skr\u0119camy w pierwsz\u0105 drog\u0119 w prawo i jedziemy 2,5 km przez las prosto do Krzy\u017can. Przed miejscowo\u015bci\u0105 zachowa\u0142 si\u0119 cmentarz ewangelicki z pomnikiem mieszka\u0144c\u00f3w poleg\u0142ych w czasie I wojny \u015bwiatowej, tu\u017c obok stoi pomnik plebiscytowy, jego g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a uszkodzona.<\/p>\n\n\n\n Ciekawostka – Pomniki plebiscytowe Na odcinku mi\u0119dzy Krzy\u017canami a Jor\u0105 Wielk\u0105 wytyczono odnog\u0119 Mazurskiej P\u0119tli Rowerowej o d\u0142ugo\u015bci 40,2 km, prowadz\u0105c\u0105 przez Mr\u0105gowo. Kr\u00f3tszy, alternatywny wariant trasy, z Krzy\u017can do Jory Wielkiej przez Wejdyki i Notyst Wielki, ma 11,8 km.<\/strong> Oba te odcinki tworz\u0105 tzw. P\u0119tl\u0119 Mr\u0105gowsk\u0105. Jora Wielka to miejscowo\u015b\u0107 turystyczna, malowniczo po\u0142o\u017cona nad jeziorem Ta\u0142ty. Tu dociera tak\u017ce wariant alternatywny tego odcinka Mazurskiej P\u0119tli Rowerowej. Je\u015bli skorzystamy z niego, po skr\u0119ceniu w Krzy\u017canach w lewo jedziemy przez pola. W po\u0142owie drogi do wsi Wejdyki przecinamy drog\u0119 krajow\u0105 nr 59. W Wejdykach znajduje si\u0119 pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy mieszka\u0144c\u00f3w wsi poleg\u0142ych podczas I wojny \u015bwiatowej. W tej miejscowo\u015bci, nad Jeziorem Ry\u0144skim, jest te\u017c du\u017ca pla\u017ca z pomostami. <\/p>\n\n\n\n Na skrzy\u017cowaniu w Jorze Wielkiej kierujemy si\u0119 na Jor\u0119 Ma\u0142\u0105. Jedziemy dalej wzd\u0142u\u017c brzegu jeziora na po\u0142udnie drog\u0105 szutrow\u0105. Za lasem wje\u017cd\u017camy na \u015bcie\u017ck\u0119 rowerow\u0105. Po drodze do Miko\u0142ajek mijamy turystyczn\u0105 miejscowo\u015b\u0107 Stare Sady z \u0142adn\u0105, zadban\u0105, og\u00f3lnodost\u0119pn\u0105 pla\u017c\u0105. Na obrze\u017cach Miko\u0142ajek, po lewej stronie, widzimy tor rajdowy wykorzystywany podczas Rajdu Polski. Mijamy MOR przy alei Spacerowej. Warto tu zjecha\u0107 z trasy, aby zwiedzi\u0107 Miko\u0142ajki, po\u0142o\u017cone po obu stronach przesmyku \u0142\u0105cz\u0105cego jeziora Ta\u0142ty i Miko\u0142ajskie.<\/p>\n\n\n\n Ciekawostka – Miko\u0142ajki rajdow\u0105 stolic\u0105 Polski Dalej szlak prowadzi na po\u0142udnie wzd\u0142u\u017c zachodniego brzegu Jeziora Miko\u0142ajskiego do Puszczy Piskiej. Na tym odcinku czeka nas stromy podjazd, kt\u00f3ry mo\u017ce sprawi\u0107 problemy.<\/p>\n\n\n\n Ciekawostka – Bia\u0142y szkwa\u0142 Drog\u0105 szutrow\u0105, przecinaj\u0105c\u0105 ost\u0119py le\u015bne, pokonujemy ok. 8 km i doje\u017cd\u017camy do Iznoty. Wie\u015b jest po\u0142o\u017cona u uj\u015bcia rzeki Krutyni do jeziora Be\u0142dany. Przy mo\u015bcie w sezonie letnim dzia\u0142a punkt gastronomiczny. Niedaleko, nad Zatok\u0105 Iznock\u0105, zlokalizowane s\u0105 o\u015brodek wypoczynkowy i park rozrywki Galindia, kt\u00f3re nawi\u0105zuj\u0105 do kultury i zwyczaj\u00f3w dawnych mieszka\u0144c\u00f3w tych ziem, nale\u017c\u0105cych do pruskiego plemienia Galind\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Ciekawostka – Igor Newerly Z Iznoty kierujemy si\u0119 dalej na po\u0142udnie. Jedziemy przez las, mijaj\u0105c kolejno niewielkie, malownicze jeziorka le\u015bne: S\u0119czek, Gry\u017cewskie i Borkowskie, i po pokonaniu ok. 7 km docieramy do Wygryn. Wie\u015b, po\u0142o\u017cona pomi\u0119dzy jeziorem Wygryny a Be\u0142danami, z licznymi obiektami noclegowymi, ma charakter wypoczynkowo-turystyczny. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na drewniane chaty mazurskie z ko\u0144ca XIX w. Ciekawostka – Kto bywa\u0142 w Krzy\u017cach Wyje\u017cd\u017camy z Krzy\u017cy drog\u0105 szutrow\u0105 i kierujemy si\u0119 do Karwicy. Po drodze mijamy Bindug\u0119 Bobrow\u0105, kt\u00f3ra jest popularnym miejscem kempingowym. Znajduje si\u0119 tu trawiasta pla\u017ca z pomostami. R\u00f3wnie\u017c w Karwicy odpoczniemy na pla\u017cy przy kt\u00f3rej zorganizowano MOR.<\/p>\n\n\n\n Ciekawostka – Marian Maskuli\u0144ski Za Karwic\u0105 szlak prowadzi ok. 10 km drog\u0105 szutrow\u0105 przez Puszcz\u0119 Pisk\u0105 wzd\u0142u\u017c po\u0142udniowego brzegu Jeziora Nidzkiego. Przy trasie znajduj\u0105 si\u0119 bindugi Du\u017cy Lasek i Ma\u0142y Lasek, gdzie mo\u017cna odpocz\u0105\u0107, oraz cmentarz ewangelicki, pozosta\u0142o\u015b\u0107 po wsi Przero\u015bl. Przed wojn\u0105 zamieszkiwa\u0142y j\u0105 122 osoby, kt\u00f3re utrzymywa\u0142y si\u0119 z rybactwa i handlu. Po wojnie zosta\u0142a opuszczona, a domy rozebrano. Do dzi\u015b zachowa\u0142y si\u0119 po nich jedynie fundamenty. Docieramy do drogi asfaltowej i bierzemy kurs na p\u00f3\u0142noc. Po ok. 3,5 km z lewej strony widzimy drogowskaz, kieruj\u0105cy do oddalonej o 400 m, po\u0142o\u017conej nad brzegiem jeziora mogi\u0142y rosyjskich \u017co\u0142nierzy, poleg\u0142ych w latach 1914\u20131915. Niedaleko tego miejsca zje\u017cd\u017camy w lewo na le\u015bn\u0105 drog\u0119 szutrow\u0105 do Wiartla, od kt\u00f3rego dzieli nas ok. 2 km. Po drodze po lewej stronie szlaku mijamy niewielkie le\u015bne jezioro Lin\u00f3wko. Jest ono muliste i p\u0142ytkie (ok. 2,5 m g\u0142\u0119boko\u015bci), zazwyczaj z nieruchom\u0105 tafl\u0105. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 bardzo czyst\u0105 wod\u0105. Ciekawostka – Ob\u00f3z w Snopkach Skr\u0119camy w prawo i jedziemy dalej \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105 wzd\u0142u\u017c g\u0142\u00f3wnej drogi. Trasa prowadzi dalej \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105 wzd\u0142u\u017c ulicy Warmi\u0144skiej do drogi krajowej nr 63, potem wzd\u0142u\u017c niej, a w Maldaninie odbija w prawo w kierunku Imionka. Przed miejscowo\u015bci\u0105, w lesie po lewej stronie, znajduje si\u0119 cmentarz ewangelicki ze zdewastowan\u0105 kaplic\u0105, a nieco dalej zesp\u00f3\u0142 dworsko-parkowy z prze\u0142omu XIX i XX w., kt\u00f3ry jest w\u0142asno\u015bci\u0105 prywatn\u0105. Ciekawostka – Kwik od quike \u015acie\u017ck\u0105 rowerow\u0105 docieramy do Nowych Gut. Odcinek 1,5 km przed miejscowo\u015bci\u0105 przebiega dosy\u0107 blisko \u015aniardw, pomi\u0119dzy drzewami mo\u017cemy zobaczy\u0107 jezioro. W Nowych Gutach wje\u017cd\u017camy na szos\u0119 asfaltow\u0105 i kierujemy si\u0119 ni\u0105 do drogi krajowej nr 16. Po jej drugiej stronie przebiega \u015bcie\u017cka rowerowa wiod\u0105ca do Okartowa. Przeje\u017cd\u017camy przez most, z kt\u00f3rego wida\u0107 po prawej stronie jezioro Tyrk\u0142o, a po lewej \u015aniardwy. Przesmyk mi\u0119dzy akwenami by\u0142 wa\u017cnym punktem obrony. Tutaj przebiega\u0142a granica mi\u0119dzy ziemiami nale\u017c\u0105cymi do plemion Galind\u00f3w i Ja\u0107wing\u00f3w. Teraz na przesmyku znajduje si\u0119 MOR. Przeje\u017cd\u017camy przez Okartowo. W W\u0119\u017cewie, w miejscu, w kt\u00f3rym ko\u0144czy si\u0119 \u015bcie\u017cka rowerowa, skr\u0119camy w prawo i jedziemy dalej drog\u0105 szutrow\u0105 przez las. Po prawej stronie, nad brzegiem jeziora Tyrk\u0142o, znajduje si\u0119 niewielkie wzniesienie zwane G\u00f3r\u0105 Zamkow\u0105. To pozosta\u0142o\u015b\u0107 po pruskiej osadzie. Przed wjazdem na szos\u0119 asfaltow\u0105 Cierzpi\u0119ty \u2013 Orzysz czeka nas zjazd z g\u00f3rki drog\u0105 o lu\u017anej, piaszczystej nawierzchni. Po drodze do Cierzpi\u0119t i dalej do Marcinowej Woli natykamy si\u0119 na pozosta\u0142o\u015bci schron\u00f3w. Nale\u017c\u0105 one do Gi\u017cyckiej Pozycji Polowej.<\/p>\n\n\n\n Ciekawostka – Gi\u017cycka Pozycja Polowa Przy skrzy\u017cowaniu w centrum Cierzpi\u0119t zachowa\u0142 si\u0119 cmentarz z I wojny \u015bwiatowej. Podczas jego otwarcia 2 wrze\u015bnia 1914 r. by\u0142 obecny genera\u0142 Paul von Hindenburg. We wsi, przy drodze z widokiem na jezioro Buwe\u0142no, znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zesp\u00f3\u0142 dworsko-parkowy z drugiej po\u0142owy XIX w., obecnie zdewastowany. Po II wojnie \u015bwiatowej dzia\u0142a\u0142o tu Pa\u0144stwowe Gospodarstwo Rolne.<\/p>\n\n\n\n Ciekawostka – Mazurska P\u0119tla \u017beglarska Z Cierzpi\u0119t jedziemy do Marcinowej Woli pi\u0119kn\u0105 alej\u0105 o szutrowej nawierzchni. Po lewej stronie rozci\u0105ga si\u0119 rezerwat przyrody Nietlickie Bagno. Marcinowa Wola ma charakter ulic\u00f3wki. W centrum wsi mo\u017cna odpocz\u0105\u0107 na \u0142awkach obok cmentarza z I wojny \u015bwiatowej. Jad\u0105c dalej, kierujemy si\u0119 drog\u0105 asfaltow\u0105 na p\u00f3\u0142noc. Mijamy wie\u017c\u0119 widokow\u0105 oraz maszt radiowo-telewizyjny o wysoko\u015bci 327 m, wybudowany w 1998 r. W pobli\u017cu masztu zje\u017cd\u017camy z drogi asfaltowej w lewo w stron\u0119 Kleszczewa, w malownicz\u0105 drog\u0119 biegn\u0105c\u0105 wzd\u0142u\u017c jeziora Wojnowo. Jest tu du\u017ca pla\u017ca gminna z pomostami oraz MOR-em. Docieramy do rozwidlenia dr\u00f3g i skr\u0119camy w lewo do Rydzewa. Przed t\u0105 miejscowo\u015bci\u0105, z prawej strony drogi, znajduje si\u0119 bardzo malownicza, trawiasta pla\u017ca. Aby do niej dotrze\u0107, nale\u017cy kierowa\u0107 si\u0119 drogowskazem do pola biwakowego. Po przejechaniu przez miejscowo\u015b\u0107, na jej skraju, skr\u0119camy w szutrow\u0105 ulic\u0119 Spacerow\u0105, biegn\u0105c\u0105 blisko brzegu Jeziora Bocznego. Doje\u017cd\u017camy do szosy asfaltowej i skr\u0119camy w prawo w kierunku Kana\u0142u Kula. Ciekawostka – \u015awi\u0119ty Brunon z Kwerfurtu Mijamy kamienne stacje drogi krzy\u017cowej i za koszarami skr\u0119camy w lewo do parku Rogera Goemaere\u2019a. Nast\u0119pnie kierujemy si\u0119 w prawo, mijamy zamek krzy\u017cacki (obecnie hotel) i mostem obrotowym przeje\u017cd\u017camy na drug\u0105 stron\u0119 Kana\u0142u \u0141ucza\u0144skiego. Szlak prowadzi dalej ulicami 1 Maja, Ko\u015bciuszki i Nowowiejsk\u0105, przecina drog\u0119 krajow\u0105 nr 59, za skrzy\u017cowaniem biegnie ulic\u0105 \u015awidersk\u0105. Skr\u0119camy z niej w lewo w Antonowsk\u0105, a nast\u0119pnie w prawo w Zachodni\u0105 i jedziemy na p\u00f3\u0142noc drog\u0105 szutrow\u0105 w kierunku \u015awidr, gdzie zlokalizowano MOR, i dalej do Pieczarek.<\/p>\n\n\n\n Ciekawostka – Roger Goemaere Pieczarki le\u017c\u0105 nad jeziorem Dga\u0142 Wielki. Szlak prowadzi dalej na p\u00f3\u0142noc drog\u0105 asfaltow\u0105 w stron\u0119 Pozezdrza, ale mo\u017cna zboczy\u0107 z niego i spr\u00f3bowa\u0107 objecha\u0107 jezioro Dga\u0142 Wielki, zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do jeziora Dargin. W Pozezdrzu, ok. 2 km od centrum wsi, nad jeziorem o takiej samej nazwie, znajduj\u0105 si\u0119 pla\u017ca z pomostem oraz MOR. We wsi kierujemy si\u0119 na p\u00f3\u0142noc ulic\u0105 W\u0119gorzewsk\u0105. Kolejny odcinek trasy prowadzi nasypem dawnej linii kolejowej z Gi\u017cycka do W\u0119gorzewa. Otwarto j\u0105 w 1905 r., a w 1945 r. tory zosta\u0142y rozebrane. Niedaleko za Pozezdrzem mijamy pozosta\u0142o\u015bci kwatery Heinricha Himmlera \u201eHochwald\u201d. Kompleks zbudowany w latach 1940\u20131941 sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z pi\u0119ciu schron\u00f3w, gara\u017cu, dw\u00f3ch wartowni i specjalnego schronu Himmlera, dow\u00f3dcy SS i policji III Rzeszy. W styczniu 1945 r. obiekty zosta\u0142y wysadzone przez wycofuj\u0105cych si\u0119 Niemc\u00f3w. Jedziemy dalej le\u015bn\u0105 drog\u0105 szutrow\u0105 po dawnym torowisku, przeje\u017cd\u017caj\u0105c pod dwoma wiaduktami. Docieramy do po\u0142o\u017conej na przesmyku mi\u0119dzy jeziorami \u015awi\u0119cajty i Str\u0119giel wsi Ogonki. Przed miejscowo\u015bci\u0105 znajduje si\u0119 MOR. W Ogonkach wje\u017cd\u017camy na \u015bcie\u017ck\u0119 rowerow\u0105 wiod\u0105c\u0105 wzd\u0142u\u017c drogi krajowej nr 63.<\/p>\n\n\n\n Ciekawostka – Bojerowe Mistrzostwa Europy w Ogonkach Tu\u017c przy trasie Gi\u017cycko \u2013 W\u0119gorzewo zachowa\u0142y si\u0119 ruiny schronu bojowego typu B1-1 z II wojny \u015bwiatowej i radziecki cmentarz wojskowy z I wojny \u015bwiatowej na Wzg\u00f3rzu Konopki. W tym miejscu przeje\u017cd\u017camy na drug\u0105 stron\u0119 ulicy i zmierzamy na zach\u00f3d, zgodnie ze wskazaniami drogowskaz\u00f3w kieruj\u0105cych do wie\u017cy widokowej i niemieckiego cmentarza wojennego J\u00e4gerh\u00f6he.<\/p>\n\n\n\n Ciekawostka – O Konopce, kt\u00f3ry z diab\u0142em wojowa\u0142 Nast\u0119pnie szutrow\u0105 ulic\u0105 Wodoci\u0105gow\u0105 jedziemy do pla\u017cy w Kalu. Przy szlaku przy ulicy Jasnej stoi Kolumna Kalska. Kieruj\u0105c si\u0119 dalej na zach\u00f3d, docieramy do pla\u017cy \u201eMamry\u201d nad jeziorem o tej samej nazwie, jednej z naj\u0142adniejszych na Mazurach. Stoi przy niej wie\u017ca widokowa, a w okresie letnim dzia\u0142a punkt gastronomiczny. Ciekawostka – Wypi\u0119trzanie Mazur W\u0119gorzewo otrzyma\u0142o prawa miejskie w 1571 r. Jego unikatowy herb przedstawia murowany obiekt, przypominaj\u0105cy Kolumn\u0119 Kalsk\u0105. By\u0107 mo\u017ce w momencie nadawania praw miejskich kolumna by\u0142a tak s\u0142ynna, \u017ce to w\u0142a\u015bnie z ni\u0105 powszechnie kojarzy\u0142o si\u0119 miasto.<\/p>\n\n\n\n Ciekawostka – Kolumna Kalska Najstarszym zabytkiem W\u0119gorzewa jest zamek krzy\u017cacki z ko\u0144ca XIV w., kt\u00f3ry w 1656 r. zosta\u0142 zniszczony przez Tatar\u00f3w. Odbudowano go p\u00f3\u017aniej jako barokow\u0105 rezydencj\u0119. Kolejny po\u017car, wywo\u0142any przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, strawi\u0142 obiekt w 1945 r. Ocala\u0142y z niego tylko mury. Zamek odbudowano ponownie w latach 80. XX w. Obecnie nale\u017cy do prywatnego w\u0142a\u015bciciela. Ciekawostka – W\u0119gorze, W\u0119gorzewo i W\u0119gorapa Na Wzg\u00f3rzu Konopki, zwanym tak\u017ce Diabl\u0105 G\u00f3r\u0105, wznosi si\u0119 pomnik \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej, ods\u0142oni\u0119ty w 1968 r. Licz\u0105cy prawie 7 m wysoko\u015bci monument stoi na cmentarzu, na kt\u00f3rym spoczywaj\u0105 polegli w 1945 r. \u017co\u0142nierze radzieccy. Ciekawostka – Piotr i Mieczys\u0142aw Ejsmontowie Niewielka osada powsta\u0142a w 1402 r. Przez wieki zmieniali si\u0119 jej w\u0142a\u015bciciele. W 1760 r. wzniesiono w niej dw\u00f3r szlachecki, kt\u00f3ry w XIX w. zosta\u0142 przebudowany, zachowa\u0142 jednak do dzisiaj dawne elementy architektoniczne. Dw\u00f3r jest otoczony parkiem, w kt\u00f3rym rosn\u0105 stare lipy i graby. Obecnie obiekt stanowi w\u0142asno\u015b\u0107 prywatn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Pierwsze udokumentowane wzmianki dotycz\u0105ce plan\u00f3w budowy Kana\u0142u Mazurskiego pochodz\u0105 z XVII w. Kana\u0142 mia\u0142 po\u0142\u0105czy\u0107 Wielkie Jeziora Mazurskie z Morzem Ba\u0142tyckim przez rzeki \u0141yn\u0119 i Prego\u0142\u0119, nad kt\u00f3r\u0105 le\u017cy Kr\u00f3lewiec, oraz przez Zalew Wi\u015blany. Kompleks powsta\u0142 w latach 1940\u20131944 nad Kana\u0142em Mazurskim i jeziorem Mamry. Kryptonim \u201eMamerki\u201d stanowi polskie t\u0142umaczenie niemieckiego okre\u015blenia Mauerwald, oznaczaj\u0105cego las nad Mamrami. To jeden z najlepiej zachowanych w Polsce zespo\u0142\u00f3w niemieckich schron\u00f3w z okresu II wojny \u015bwiatowej. Kwater\u0119 zbudowano dla 40 najwy\u017cszych genera\u0142\u00f3w i feldmarsza\u0142k\u00f3w oraz 1500 oficer\u00f3w. Sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z 250 obiekt\u00f3w, w tym 30 schron\u00f3w \u017celbetowych. W odr\u00f3\u017cnieniu od Wilczego Sza\u0144ca ko\u0142o K\u0119trzyna kompleks w Mamerkach nie zosta\u0142 zniszczony. Niemcy nie zd\u0105\u017cyli wysadzi\u0107 schron\u00f3w, wojska Wehrmachtu opu\u015bci\u0142y je bez walki na pocz\u0105tku 1945 r. Dzi\u015b do obiekt\u00f3w mo\u017cna wej\u015b\u0107 i uzmys\u0142owi\u0107 sobie ogrom za\u0142o\u017cenia. Obecnie urz\u0105dzono tu ekspozycje muzealne dotycz\u0105ce II wojny \u015bwiatowej i ustawiono najwy\u017csz\u0105 wie\u017c\u0119 widokow\u0105 na Mazurach (o wysoko\u015bci 38 m).<\/p>\n\n\n\n Od 1420 r. Sztynort nale\u017ca\u0142 do Lehndorff\u00f3w, jednego z najpot\u0119\u017cniejszych pruskich rod\u00f3w szlacheckich, a w latach 1572\u20131945 by\u0142 ich g\u0142\u00f3wn\u0105 siedzib\u0105. Barokowy pa\u0142ac zosta\u0142 zbudowany w latach 1689\u20131691, za nim powsta\u0142 rozleg\u0142y park, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do najpi\u0119kniejszych w Prusach. Zdobi\u0142y go dywany kwiatowe oraz r\u00f3\u017cnorodne gatunki krzew\u00f3w i drzew. Wytyczono w nim r\u00f3wnie\u017c regularne aleje d\u0119bowe. Na terenie parku zachowa\u0142y si\u0119 klasycystyczna herbaciarnia z prze\u0142omu XVIII i XIX w. oraz neogotycka kaplica. Do dzi\u015b przetrwa\u0142y te\u017c wiekowe d\u0119by. Ciekawostka – S\u0142awni i nies\u0142awni go\u015bcie pa\u0142acu w Sztynorcie Rezerwat obejmuje cz\u0119\u015b\u0107 p\u00f3\u0142wyspu poro\u015bni\u0119tego lasem olszowo-jesionowym oraz zatoki jeziora Kirsajty, stanowi\u0105ce miejsce gniazdowania ptak\u00f3w wodno-b\u0142otnych oraz ich koncentracji w czasie jesiennych i wiosennych migracji. Granica rezerwatu przebiega zabytkow\u0105 alej\u0105 d\u0119bow\u0105 prowadz\u0105c\u0105 w kierunku Sztynortu. Najstarszy d\u0105b, kt\u00f3ry zosta\u0142 zasadzony w 1683 r., nie ro\u015bnie przy samej drodze, ale kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w od niej.<\/p>\n\n\n\n Rezerwat obejmuje akwen i po\u0142o\u017cone na nim wyspy: Wysoki Ostr\u00f3w (Wysp\u0119 Kormoran\u00f3w), Wysp\u0119 Heleny, Gilm\u0119, Lipk\u0119, Ilmy Wielkie oraz kilka ma\u0142ych, nienazwanych wysepek. Wyspa Kormoran\u00f3w stanowi koloni\u0119 l\u0119gow\u0105 kormoran\u00f3w i czapli siwych, natomiast Gilma by\u0142a niegdy\u015b po\u015bwi\u0119cona b\u00f3stwom \u2013 odprawiano na niej poga\u0144skie rytua\u0142y. Na wyspie do ko\u0144ca trwa\u0142 w swojej warowni i broni\u0142 si\u0119 przed Krzy\u017cakami ostatni w\u00f3dz Galind\u00f3w. Zachowa\u0142y si\u0119 tu pozosta\u0142o\u015bci grodziska pruskiego z XIII w., ruiny zamku oraz szcz\u0105tki murowanych kamiennych schod\u00f3w. Wie\u015b istnia\u0142a prawdopodobnie ju\u017c ok. 1400 r. Jej najbardziej znanym zabytkiem jest nietypowy ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusa Kr\u00f3la z 1827 r., wzniesiony na planie o\u015bmioboku, z ostros\u0142upowym dachem zwie\u0144czonym latarni\u0105. Projektantem budowli mia\u0142 by\u0107 nast\u0119pca tronu pruskiego Fryderyk Wilhelm IV. W \u015brodku znajduj\u0105 si\u0119 dwa obrazy niderlandzkie z XVII w. Z tego samego stulecia pochodz\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne elementy wyposa\u017cenia wn\u0119trza: amorek, figury ewangelist\u00f3w oraz podwieszany barokowy anio\u0142 chrzcielny. Podczas chrztu anio\u0142 by\u0142 opuszczany, a pomi\u0119dzy jego wyci\u0105gni\u0119te r\u0119ce wk\u0142adano mis\u0119 chrzcieln\u0105. Obecnie zachowa\u0142o si\u0119 ju\u017c niewiele zabytk\u00f3w tego rodzaju. Obok ko\u015bcio\u0142a stoi drewniana dzwonnica z herbem patron\u00f3w, czyli rodu Lehndorff\u00f3w. Jest ona starsza od zachowanej \u015bwi\u0105tyni, pochodzi z pierwszej po\u0142owy XVIII w. Od strony drogi znajduje si\u0119 kwatera wojenna z czas\u00f3w I wojny \u015bwiatowej, w kt\u00f3rej pochowano 15 \u017co\u0142nierzy niemieckich i dw\u00f3ch Budow\u0119 kwatery g\u0142\u00f3wnej Adolfa Hitlera i Naczelnego Dow\u00f3dztwa Si\u0142 Zbrojnych w Gier\u0142o\u017cy ko\u0142o K\u0119trzyna rozpocz\u0119to wiosn\u0105 1940 r. Od pocz\u0105tku wojny ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim w czerwcu 1941 r. do jesieni 1944 r., z niewielkimi przerwami, przebywa\u0142 w niej w\u00f3dz III Rzeszy. Pierwotny plan zak\u0142ada\u0142 szybkie zwyci\u0119stwo, dlatego pocz\u0105tkowo nie przewidywano budowy du\u017cej kwatery. Z czasem, w miar\u0119 wyd\u0142u\u017cania si\u0119 konfliktu, prowadzono jej rozbudow\u0119. Ostatecznie jej zasi\u0119g obj\u0105\u0142 ok. 250 ha, na kt\u00f3rych znalaz\u0142o si\u0119 ok. 130 obiekt\u00f3w, w tym ok. 70 schron\u00f3w. W odr\u00f3\u017cnieniu od Mamerek, kwatera zosta\u0142a wysadzona w powietrze przez wycofuj\u0105cych si\u0119 Niemc\u00f3w. Pozosta\u0142o\u015bci kompleksu stanowi\u0105 obecnie jedn\u0105 z najwi\u0119kszych atrakcji turystycznych regionu.<\/p>\n\n\n\n Od 1529 do 1945 r. wie\u015b nale\u017ca\u0142a do arystokratycznego rodu von Schenk zu Tautenberg, kt\u00f3rego cz\u0142onkowie pe\u0142nili przez d\u0142ugie lata funkcje starost\u00f3w gi\u017cyckich i w\u0119gorzewskich. Przydomek \u201eSchenk\u201d mo\u017cna powi\u0105za\u0107 z niemieckim s\u0142owem \u201eeinschenken\u201d, kt\u00f3re oznacza \u201epolewa\u0107\u201d. R\u00f3d m\u00f3g\u0142 go zawdzi\u0119cza\u0107 swojemu legendarnemu protopla\u015bcie Varguli, kt\u00f3ry w XV w. mia\u0142 zajmowa\u0107 stanowisko podczaszego na dworze burgundzkim. Dawna siedziba komturii krzy\u017cackiej. Miasto po\u0142o\u017cone na wzniesieniu pomi\u0119dzy jeziorami O\u0142\u00f3w i Ry\u0144skim. Najwi\u0119ksz\u0105 atrakcj\u0105 Rynu jest zamek zbudowany w XIV w., obecnie obiekt hotelowy. W miejscowo\u015bci zachowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce charakterystyczna mazurska zabudowa z XIX w. Przy promenadzie nad Jeziorem Ry\u0144skim stoi dawny m\u0142yn, w kt\u00f3rym obecnie dzia\u0142a karczma. Ko\u0142o m\u0142y\u0144skie by\u0142o nap\u0119dzane przez wod\u0119 p\u0142yn\u0105c\u0105 podziemnym kana\u0142em, \u0142\u0105cz\u0105cym jeziora O\u0142\u00f3w i Ry\u0144skie, zbudowanym jeszcze w czasach \u015bredniowiecza. R\u00f3\u017cnica poziom\u00f3w pomi\u0119dzy tymi zbiornikami wynosi prawie 8 m na odcinku ok. 200 m. Kana\u0142 nadal funkcjonuje, a jego kr\u00f3tki odcinek mo\u017cna zobaczy\u0107 w oszklonej studni ekspozycyjnej na ry\u0144skim targowisku.<\/p>\n\n\n\n Wie\u015b le\u017cy na Pojezierzu Mr\u0105gowskim, kt\u00f3re stanowi cz\u0119\u015b\u0107 Pojezierza Mazurskiego. Du\u017ca liczba jezior oraz wzniesie\u0144 polodowcowych wp\u0142ywa na panuj\u0105cy w okolicy, specyficzny mikroklimat. Wyszembork jest jedn\u0105 z najstarszych miejscowo\u015bci powiatu mr\u0105gowskiego. Zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w 1376 r., po zbudowaniu zamku w Szestnie, kiedy rozpocz\u0119to kolonizacj\u0119 okolicy. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od niemieckiego Weissenburga ko\u0142o Norymbergi, sk\u0105d mieli pochodzi\u0107 osadnicy. W 1897 r. w Wyszemborku oddano do u\u017cytku przystanek kolei w\u0105skotorowej na trasie Mr\u0105gowo \u2013 K\u0119trzyn. Linia funkcjonowa\u0142a do ko\u0144ca lat 60. XX w. Obecnie dawnym nasypem kolejowym prowadzi szlak rowerowy do Mr\u0105gowa. W centrum wsi znajduje si\u0119 okaza\u0142y budynek szko\u0142y, wzniesiony w 1926 r. Najwi\u0119kszy kompleks le\u015bny na Mazurach i jeden z wi\u0119kszych w Polsce, licz\u0105cy ok. 100 tys. ha. Ponad po\u0142ow\u0119 jego obszaru obj\u0119\u0142y granice Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Muzeum powsta\u0142o w 1980 r. Obecnie jest to bardzo pr\u0119\u017cna instytucja kultury, dzia\u0142aj\u0105ca przez ca\u0142y rok. Wcze\u015bniej utworzono tu Izb\u0119 Pami\u0119ci po\u015bwi\u0119con\u0105 poecie, kt\u00f3ry na pocz\u0105tku lat 50. XX w. sp\u0119dzi\u0142 w Praniu \u0142\u0105cznie ponad rok. Budynek le\u015bnicz\u00f3wki powsta\u0142 ok. 1880 r. i jest bardzo \u0142adnie po\u0142o\u017cony na wysokim brzegu Jeziora Nidzkiego, otoczonego Puszcz\u0105 Pisk\u0105. Na parkingu przy le\u015bnicz\u00f3wce rozpoczyna si\u0119 \u015bcie\u017cka przyrodniczo- -dydaktyczna \u201e\u015aladami Ga\u0142czy\u0144skiego\u201d. Szlak ma ok. 1,4 km d\u0142ugo\u015bci i tworzy p\u0119tl\u0119, prowadz\u0105c wzd\u0142u\u017c stromego brzegu Jeziora Nidzkiego do licz\u0105cego 800 lat pomnika przyrody D\u0105b Perkun. Kr\u00f3tki odcinek przebiega malownicz\u0105 k\u0142adk\u0105. Przy \u015bcie\u017cce ustawiono tablice informacyjne prezentuj\u0105ce faun\u0119 jeziorn\u0105 oraz zasady prowadzenia gospodarki le\u015bnej. T\u0105 tras\u0105 niew\u0105tpliwie spacerowa\u0142 Konstanty Ildefons Ga\u0142czy\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n Nazwa miasta pochodzi od p\u0142yn\u0105cej przez nie rzeki Pisy, prawego dop\u0142ywu Narwi, kt\u00f3ra z kolei wpada do Wis\u0142y. Dzi\u0119ki temu stanowi po\u0142\u0105czenie Wielkich Jezior Mazurskich z wodami dorzecza tej ostatniej. Co ciekawe, jest to jedyna rzeka w tej cz\u0119\u015bci Europy, kt\u00f3ra p\u0142ynie od pocz\u0105tku do ko\u0144ca w kierunku po\u0142udniowym. Ciekawostka – Najwi\u0119ksze jezioro i najwi\u0119ksza gmina w Polsce \u015aniardwy to najwi\u0119ksze jezioro w Polsce. Jego powierzchnia si\u0119ga 113 km\u00b2. Ma pochodzenie polodowcowe, zalicza si\u0119 do jezior morenowych. Akweny tego typu powstawa\u0142y podczas topnienia lodowca, gdy ogromne, oderwane od niego bry\u0142y lodu wytapia\u0142y si\u0119 na piaszczystym pod\u0142o\u017cu, pog\u0142\u0119biaj\u0105c obni\u017cenia terenu. Dlatego jeziora morenowe s\u0105 p\u0142ytkie. Najwi\u0119ksze jezioro w Polsce ma \u015bredni\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 7 m, a maksymaln\u0105 si\u0119gaj\u0105c\u0105 22 m. Wybudowany w latach 1845\u20131849, skr\u00f3ci\u0142 pierwotn\u0105, naturaln\u0105 drog\u0119 ze \u015aniardw do jeziora Ro\u015b i Pisza a\u017c o 22 km. Kana\u0142 ma 5250 m i jest najd\u0142u\u017cszy na ca\u0142ym szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Jego nazwa pochodzi od wsi Jeglin, przez kt\u00f3r\u0105 przebiega. Na pocz\u0105tkowym odcinku kana\u0142u funkcjonuje \u015bluza Karwik.<\/p>\n\n\n\n Wie\u015b bardzo malowniczo po\u0142o\u017cona na wschodnim, wysokim brzegu jeziora \u015aniardwy. To typowa ulic\u00f3wka, maj\u0105ca ok. 2 km d\u0142ugo\u015bci. Prawdopodobnie do wcze\u015bniejszej pruskiej osady po\u0142o\u017conej w tym miejscu nawi\u0105zywa\u0142a pierwotna nazwa wsi Gussepilcke, co t\u0142umaczy si\u0119 z pruskiego jako \u201eGr\u00f3d Gussa\u201d. Za\u0142o\u017cona przez Krzy\u017cak\u00f3w w 1450 r. osada przej\u0119\u0142a t\u0119 nazw\u0119. Ciekawostka – Zbigniew Chojnowski To niewielka miejscowo\u015b\u0107 z ciekaw\u0105 histori\u0105. Oko\u0142o 1340 r. Krzy\u017cacy wznie\u015bli tu, w miejscu dawnego grodu pruskiego, w\u0142asny gr\u00f3d ziemno-drewniany, a potem murowany zamek. Zosta\u0142 on jednak ca\u0142kowicie zniszczony w 1379 r., podczas najazdu Litwin\u00f3w. Prawdopodobnie ze wzgl\u0119du na blisko\u015b\u0107 zamk\u00f3w w Rynie, Gi\u017cycku i Piszu nigdy go nie odbudowano. Niewielkie miasto, licz\u0105ce dzi\u015b prawie 6 tys. mieszka\u0144c\u00f3w, jest przyk\u0142adem typowej miejscowo\u015bci garnizonowej. Przez stulecia zabezpiecza\u0142o potrzeby stacjonuj\u0105cych tu wojsk i poligonu. Obecnie w miejscowych koszarach stacjonuj\u0105 tak\u017ce wojska ameryka\u0144skie. To jeden z nielicznych tak du\u017cych obszar\u00f3w bagiennych regionu, jego powierzchnia wynosi ponad 1100 ha. Stanowi pozosta\u0142o\u015b\u0107 po terenach bagiennych, rozci\u0105gaj\u0105cych si\u0119 dawniej od jeziora Buwe\u0142no do jezior J\u0119dzelka i Jagodnego. W po\u0142owie XIX w. w okolicy przeprowadzono zakrojone na szerok\u0105 skal\u0119 prace melioracyjne, kt\u00f3re mia\u0142y umo\u017cliwi\u0107 powi\u0119kszenie teren\u00f3w rolniczych. Poziom w\u00f3d okolicznych jezior obni\u017cy\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas o 2 m. Miejscowo\u015b\u0107 le\u017cy na Szlaku Wielkich Jezior Mazurskich, nad Jeziorem Bocznym. Znanym rydzewskim zabytkiem jest ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Andrzeja Boboli, pierwotnie ewangelicki, oddany do u\u017cytku w 1591 r. \u015awi\u0105tynia w stylu gotyckim jest bardzo malowniczo po\u0142o\u017cona nad jeziorem. Do najstarszych element\u00f3w jej wyposa\u017cenia nale\u017c\u0105 o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny z 1600 r. oraz ambona z 1630 r. Ozdobiono j\u0105 korynckimi kolumienkami, g\u0142\u00f3wkami oraz figurami \u015bwi\u0119tych. Mosi\u0119\u017cna chrzcielnica pochodzi z pocz\u0105tku XVII w., a najstarszy dzwon \u2013 z 1604 r. Warto obej\u015b\u0107 budowl\u0119 dooko\u0142a, by obejrze\u0107 zabytkowe drewniane drzwi do bocznej kruchty i zakrystii. Powsta\u0142y one w XVII w. i zosta\u0142y udekorowane ornamentami ro\u015blinnymi i \u0142aci\u0144skimi napisami. Na przyko\u015bcielnym cmentarzu stoi neoklasycystyczna kaplica. Niedaleko ko\u015bcio\u0142a wznosi si\u0119 \u0142adna ryglowa gospoda z po\u0142owy XIX w., kt\u00f3ra obecnie pe\u0142ni funkcj\u0119 wiejskiej \u015bwietlicy.<\/p>\n\n\n\n \u0141\u0105czy jeziora Boczne i Jagodne. Ma 25 m szeroko\u015bci i 110 m d\u0142ugo\u015bci, co czyni go najkr\u00f3tszym kana\u0142em na Szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Co ciekawe, nie ma oficjalnej nazwy, nadanej zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym prawodawstwem. Ciekawostka – Mazurski r\u00f3wnik Znany o\u015brodek sport\u00f3w wodnych, z du\u017c\u0105 liczb\u0105 miejsc noclegowych oraz wypo\u017cyczalni sprz\u0119tu wodnego i firm \u015bwiadcz\u0105cych us\u0142ugi czarteru jacht\u00f3w. W miejscowo\u015bci dzia\u0142a te\u017c Centralny O\u015brodek Sportu Akademickiego.<\/p>\n\n\n\n Powsta\u0142 w latach 1765\u20131772, w okresie gdy rozpocz\u0119to budow\u0119 tak\u017ce innych kana\u0142\u00f3w mazurskich. \u0141\u0105czy jeziora Niegocin i Kisajno, ma 1200 m d\u0142ugo\u015bci i s\u0142u\u017cy mniejszym jednostkom p\u0142ywaj\u0105cym. Stanowi dla nich alternatywne po\u0142\u0105czenie wodne wobec Kana\u0142u \u0141ucza\u0144skiego. Miasto po\u0142o\u017cone nad jeziorami Kisajno i Niegocin, na Szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Znajduje si\u0119 tu g\u0142\u00f3wny port \u017beglugi Mazurskiej, warto wybra\u0107 si\u0119 st\u0105d na rejs statkiem wycieczkowym. Z portu do centrum miasta prowadzi k\u0142adka, kt\u00f3ra od strony jeziora Niegocin zako\u0144czona jest platform\u0105 widokow\u0105. Nie s\u0105 znane pocz\u0105tki miejscowo\u015bci. \u015alady pruskiej osady maj\u0105cej form\u0119 osiedla rusztowego odkryto na dawnej, sztucznej wyspie, usypanej na mieli\u017anie jeziora Dga\u0142 Wielki. By\u0142a ona po\u0142\u0105czona z l\u0105dem drewnianym pomostem. Przy ulicy Polnej stoi ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Stanis\u0142awa Kostki, nietypowy dla Mazur, bo wzniesiony na planie nieregularnego o\u015bmioboku. Budow\u0119 \u015bwi\u0105tyni planowano ju\u017c od lat 40. XIX w., jednak zrealizowano dopiero w 1891 r. Kiedy decydowano o jej lokalizacji, mieszka\u0144cy s\u0105siedniego Harszu za\u017c\u0105dali, aby ko\u015bci\u00f3\u0142 powsta\u0142 jak najbli\u017cej ich wioski. O\u0142tarz g\u0142\u00f3wny jest wykonany z marmuru i umieszczony w \u015bcianie nastawy o\u0142tarzowej. Nekropolia z 1917 r. ma kszta\u0142t podkowy otoczonej murem z g\u0142az\u00f3w. P\u00f3\u0142kola utworzone z kamieni to tzw. kr\u0119gi bohater\u00f3w. W \u015brodku za\u0142o\u017cenia uwag\u0119 zwraca drewniany krzy\u017c o wysoko\u015bci 15 m. Dooko\u0142a cmentarza zasadzono sosny. Ze wzgl\u0119du na malownicze po\u0142o\u017cenie na wzniesieniu, 18 m nad tafl\u0105 jeziora \u015awi\u0119cajty, to jeden z najbardziej znanych punkt\u00f3w widokowych na Mazurach.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u015alad trasy w pliku GPX W\u0119gorzewo (0,0 km) \u00b7 Ryn (62,4 km) \u00b7 Mr\u0105gowo (90,6 km) \u00b7 Miko\u0142ajki (121,2 km) \u00b7 Ruciane-Nida (142,8 km) \u00b7 Pisz (182,5 km) \u00b7 Gi\u017cycko (252,9 km) \u00b7 W\u0119gorzewo (285,2 km) Kraina Wielkich Jezior Mazurskich zajmuje \u015brodkow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Pojezierza Mazurskiego. Powierzchnia jezior w tym mezoregionie jest imponuj\u0105ca, si\u0119ga prawie 25% […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"kategorie_obszar":[26],"class_list":["post-5816","szlaki","type-szlaki","status-publish","hentry","kategorie_obszar-kraina-wielkich-jezior-mazurskich-i-okolice"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/szlaki\/5816","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/szlaki"}],"about":[{"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/types\/szlaki"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/szlaki\/5816\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5836,"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/szlaki\/5816\/revisions\/5836"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5816"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kategorie_obszar","embeddable":true,"href":"https:\/\/mazury.travel\/rowery\/wp-json\/wp\/v2\/kategorie_obszar?post=5816"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
<\/strong>W\u0119gorapa wyp\u0142ywa z jeziora Mamry, a w okolicach W\u0119gorzewa rozwidla si\u0119 na dwa ramiona: Kana\u0142 W\u0119gorzewski, dawniej zwany M\u0142y\u0144skim, i W\u0119gorap\u0119 w\u0142a\u015bciw\u0105. \u0141\u0105cz\u0105 si\u0119 one ponownie po kilku kilometrach i p\u0142yn\u0105 dalej do Prego\u0142y. Rzeka po polskiej stronie ma 66 km, a \u0142\u0105cznie 172 km d\u0142ugo\u015bci. Ze wzgl\u0119du na meandry W\u0119gorapy w XVIII w. skr\u00f3cono drog\u0119, przekopuj\u0105c kana\u0142. Jeszcze w \u015bredniowieczu dzisiejsze Mamry by\u0142y kilkoma oddzielnymi jeziorami po\u0142\u0105czonymi strumieniami. W okresie XVI\u2013XVII w. poziom wody w akwenach podni\u00f3s\u0142 si\u0119 o kilka metr\u00f3w, co poskutkowa\u0142o ich po\u0142\u0105czeniem si\u0119 w jeden. Sta\u0142o si\u0119 tak z powodu spi\u0119trzenia wody na W\u0119gorapie na potrzeby m\u0142yna w W\u0119gorzewie.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
Prawie 3 km dalej, za wsi\u0105 Przysta\u0144, przeje\u017cd\u017camy przez most nad niedoko\u0144czonym Kana\u0142em Mazurskim i po lewej stronie mijamy Kwater\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105 Niemieckich Wojsk L\u0105dowych w Mamerkach.
Drog\u0105 asfaltow\u0105 doje\u017cd\u017camy do Pniewa. W tej niewielkiej miejscowo\u015bci, do 1945 r. nosz\u0105cej nazw\u0119 Stobben, mieszka\u0142 August Quednau.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>By\u0142 miejscowym nauczycielem, zajmowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce badaniem klimatu, geologi\u0105 i faun\u0105 jeziora Mamry. Zgin\u0105\u0142 w 1931 r. podczas wyprawy \u0142odzi\u0105. Zosta\u0142 pochowany na wyspie Upa\u0142ty, obecnie niedost\u0119pnej turystycznie, obj\u0119tej ochron\u0105 rezerwatow\u0105. W 1927 r. wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3rej tytu\u0142 mo\u017cna przet\u0142umaczy\u0107 jako \u201eBasen jeziora Mamry w epoce lodowcowej i dzisiaj\u201d.<\/em><\/mark><\/p>\n\n\n\n
Kieruj\u0105c si\u0119 dalej na po\u0142udnie, docieramy do Kamionka Wielkiego. Na skrzy\u017cowaniu skr\u0119camy w lewo i przez Sztynort Ma\u0142y jedziemy do Sztynortu. Kamionek Wielki i Sztynort Ma\u0142y to niewielkie wsie popegeerowskie z charakterystyczn\u0105 dla swej dawnej funkcji zabudow\u0105, natomiast w Sztynorcie zachowa\u0142 si\u0119 barokowy pa\u0142ac Lehndorff\u00f3w, kt\u00f3ry warto zobaczy\u0107. Do miejscowo\u015bci prowadzi zabytkowa aleja d\u0119bowa, przebiegaj\u0105ca wzd\u0142u\u017c granicy rezerwatu przyrody Sztynort. Nad Jeziorem Sztynorckim, po\u0142\u0105czonym z jeziorem \u0141abap, znajduje si\u0119 najwi\u0119kszy port jachtowy Wielkich Jezior Mazurskich. Na obrze\u017cach Sztynortu szlak skr\u0119ca z alei d\u0119bowej w drog\u0119 szutrow\u0105, kt\u00f3ra wiedzie do osady \u0141abapa, malowniczo po\u0142o\u017conej na wzg\u00f3rzu nad jeziorem \u0141abap. Rozci\u0105ga si\u0119 st\u0105d panorama akwenu, a poni\u017cej drogi wida\u0107 ruiny dawnego folwarku, u\u017cytkowanego po wojnie jako zabudowania gospodarcze PGR-u.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Wed\u0142ug przekaz\u00f3w ludowych nazwa jeziora \u0141abap pochodzi od wyj\u0105tkowo aktywnych \u017cab, kt\u00f3re zamieszkiwa\u0142y p\u0142ycizny tego akwenu. Okre\u015blenie \u201e\u0142abap\u201d mia\u0142o oddawa\u0107 brzmienie \u017cabiego g\u0142osu.<\/em><\/mark><\/p>\n\n\n\n
Dalej kierujemy si\u0119 na po\u0142udnie, do Pilwy. Mijamy niewielki ceglany budynek \u2013 dawn\u0105 szko\u0142\u0119 z 1909 r. Niegdy\u015b we wsi znajdowa\u0142 si\u0119 dworek, po kt\u00f3rym pozosta\u0142 park, obecnie w\u0142a\u015bciwie nie do rozpoznania w terenie. Wyje\u017cd\u017caj\u0105c z Pilwy, skr\u0119camy w lewo i pod\u0105\u017camy dalej na po\u0142udniowy wsch\u00f3d. W lasku po lewej stronie mijamy zaniedbany, ma\u0142y cmentarz ewangelicki. Niedaleko rozci\u0105ga si\u0119 nieu\u017cytek polny, na kt\u00f3rym dawniej znajdowa\u0142a si\u0119 osada Skrzypy, jej zabudowa nie przetrwa\u0142a jednak do naszych czas\u00f3w.
Wje\u017cd\u017caj\u0105c do lasu, po prawej stronie zauwa\u017camy znaki niebieskiego szlaku pieszego oraz Drogi \u015bw. Jakuba, prowadz\u0105cych w kierunku Gier\u0142o\u017cy. Warto tu wyd\u0142u\u017cy\u0107 wycieczk\u0119, aby zwiedzi\u0107 oddalon\u0105 od tego miejsca o 5,5 km kwater\u0119 naczelnego wodza III Rzeszy Wilczy Szaniec, jedn\u0105 z najwi\u0119kszych atrakcji turystycznych regionu.
Dalej szlak prowadzi do Doby. To niewielka, ale bardzo ciekawa miejscowo\u015b\u0107. Zanim do niej dotrzemy, po lewej stronie, na polu, ok. 100 m od drogi, mijamy podstaw\u0119 niemieckiego naziemnego radaru FuMG-65 W\u00fcrzburg-Riese, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 do kierowania ogniem artylerii przeciwlotniczej w czasie II wojny \u015bwiatowej i nale\u017ca\u0142 do systemu obronnego Wilczego Sza\u0144ca.
W Dobie szlak skr\u0119ca w prawo, ale je\u015bli chcemy za\u017cy\u0107 odpoczynku, mo\u017cemy odbi\u0107 w lewo, kieruj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 pla\u017cy z widokiem na wysp\u0119 Gilma i ko\u015bcio\u0142a pw. Jana Chrzciciela. Opuszczamy miejscowo\u015b\u0107 drog\u0105 asfaltow\u0105 prowadz\u0105c\u0105 na po\u0142udnie. Warto zjecha\u0107 z trasy drog\u0105 szutrow\u0105 w prawo, aby zobaczy\u0107 kaplic\u0119 rodu von Schenk zu Tautenberg, dawnych w\u0142a\u015bcicieli wsi. Prowadzi do niej imponuj\u0105ca aleja lipowa. Przed Dziewiszewem zje\u017cd\u017camy z drogi asfaltowej w prawo. Szlak prowadzi dalej w\u015br\u00f3d p\u00f3l uprawnych w stron\u0119 p\u00f3\u0142nocnego brzegu jeziora Dejguny. Mo\u017cna tu odpocz\u0105\u0107 na piaszczystej pla\u017cy z \u0142adn\u0105 \u0142\u0105k\u0105.
Nast\u0119pnie kierujemy si\u0119 przez las do Bogacka. Nazwa wsi pochodzi od nazwiska braci Szymona i Jana Bogacz\u00f3w, kt\u00f3rzy za\u0142o\u017cyli j\u0105 w 1545 r. Wje\u017cd\u017camy na drog\u0119 asfaltow\u0105 i kierujemy si\u0119 dalej przez wie\u015b na po\u0142udnie. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na dom pod numerem 10, stanowi\u0105cy przyk\u0142ad tradycyjnej mazurskiej cha\u0142upy drewnianej z XIX w. Zbudowano go na podmur\u00f3wce z kamienia polnego i pokryto trzcin\u0105. Cha\u0142upa ma konstrukcj\u0119 s\u0142upow\u0105, na jej szczycie umieszczono charakterystyczne, bogato zdobione p\u0142ytki. W Bogacku znajduj\u0105 si\u0119 te\u017c pla\u017ca z pomostem oraz MOR.
Za zwartymi zabudowaniami wsi zje\u017cd\u017camy z drogi asfaltowej w prawo w drog\u0119 szutrow\u0105, kontynuuj\u0105c wycieczk\u0119 wzd\u0142u\u017c wschodniego brzegu jeziora Dejguny.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Jezioro Dejguny bywa przez lokalnych mieszka\u0144c\u00f3w nazywane Jeziorem Szkolnym, a to dlatego, \u017ce dawniej na zbiorniku odbywa\u0142y si\u0119 zaj\u0119cia praktyczne dla uczni\u00f3w Szko\u0142y Rybackiej w Gi\u017cycku. W jeziorze wyst\u0119puj\u0105 wszystkie gatunki ryb \u017cyj\u0105cych na Mazurach.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
Skr\u0119camy w lewo, kieruj\u0105c si\u0119 na Szczyba\u0142y Gi\u017cyckie, a po ok. 200 m w prawo i jedziemy dalej przez pola ok. 5 km do wsi Or\u0142o. Tu skr\u0119camy w lewo, po 700 m mijamy tzw. G\u00f3r\u0119 Stra\u017cnicz\u0105. To pozosta\u0142o\u015b\u0107 po pruskim grodzisku. Okr\u0105\u017camy wschodni brzeg jeziora Or\u0142o i docieramy drog\u0105 szutrow\u0105 do Canek i drogi krajowej nr 59. Biegn\u0105c\u0105 wzd\u0142u\u017c niej \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105 zmierzamy do Rynu. Przy wje\u017adzie do miasta, przy ulicy Ogrodowej znajduje si\u0119 MOR. Jad\u0105c przez Ryn, kierujemy si\u0119 na p\u00f3\u0142noc. Drog\u0105 o dobrej nawierzchni szutrowej obje\u017cd\u017camy od wschodu jezioro O\u0142\u00f3w. Nad jego zatok\u0105 jest niewielka pla\u017ca, z kt\u00f3rej rozci\u0105ga si\u0119 \u0142adny widok na miasto. Przecinamy drog\u0119 wojew\u00f3dzk\u0105 nr 642 i kontynuujemy wycieczk\u0119 drog\u0105 szutrow\u0105. Po dotarciu do kolejnego skrzy\u017cowania z drog\u0105 asfaltow\u0105, skr\u0119camy w ni\u0105 w lewo. Obok skrzy\u017cowania widzimy pozosta\u0142o\u015bci po niewielkim schronie. W okolicy mo\u017cna spotka\u0107 wiele takich ruin umocnie\u0144 z okresu II wojny \u015bwiatowej, nale\u017c\u0105cych do Rejonu Umocnionego Gi\u017cycko, wysadzonych przez wycofuj\u0105cych si\u0119 Niemc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Zesp\u00f3\u0142 fortyfikacji zbudowanych w latach 1936\u20131939. Plani\u015bci niemieccy zak\u0142adali, \u017ce nale\u017c\u0105ce do niego obiekty b\u0119d\u0105 praktycznie niezniszczalne, a ruchy przeciwnika zostan\u0105 ograniczone ogniem czo\u0142owym z broni maszynowej. Dopasowuj\u0105c schrony do warunk\u00f3w terenowych, zazwyczaj lokowali je na wzniesieniach, przy drogach. Do ko\u0144ca II wojny \u015bwiatowej zbudowano 233 obiekty, zar\u00f3wno po zachodniej, jak i wschodniej stronie, w dw\u00f3ch liniach obrony pomi\u0119dzy jeziorami. W styczniu 1945 r. tylko pojedyncze schrony zosta\u0142y obsadzone przez wycofuj\u0105ce si\u0119 oddzia\u0142y Wehrmachtu. Po zaj\u0119ciu Mazur przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 jej wojska in\u017cynieryjne przyst\u0105pi\u0142y do wysadzania zachowanych bunkr\u00f3w w celu pozyskania wysokogatunkowej stali pancernej. Zniszczono prawie wszystkie schrony Rejonu Umocnionego Gi\u017cycko. W ca\u0142o\u015bci przetrwa\u0142 tylko jeden \u2013 w Martianach \u2013 dzi\u0119ki temu, \u017ce zosta\u0142 schowany w\u2026 stodole.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Po I wojnie \u015bwiatowej zwyci\u0119skie pa\u0144stwa uzna\u0142y, \u017ce powodem konfliktu zbrojnego by\u0142y roszczenia terytorialne pa\u0144stw wielonarodowych, d\u0105\u017c\u0105cych do w\u0142\u0105czenia przygranicznych teren\u00f3w kraj\u00f3w s\u0105siednich. Dlatego postanowiono, by na spornych terytoriach przeprowadzi\u0107 plebiscyty, w kt\u00f3rych sami mieszka\u0144cy rozstrzygn\u0105 o swojej przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej. W 1920 r. g\u0142osowanie odby\u0142o si\u0119 na Warmii, Mazurach i Powi\u015blu. Mieszka\u0144cy decydowali o przy\u0142\u0105czeniu tych ziem do nowo powsta\u0142ego pa\u0144stwa polskiego lub o pozostawieniu ich w granicach Prus Wschodnich. Nad przebiegiem plebiscytu czuwa\u0142y komisje powo\u0142ane przez Lig\u0119 Narod\u00f3w. Za przy\u0142\u0105czeniem do Polski g\u0142osowa\u0142o niewielu. Ostatecznie niemal ca\u0142y obszar plebiscytowy pozosta\u0142 w posiadaniu Niemiec. Polsce przyznano jedynie osiem gmin (pi\u0119\u0107 na Powi\u015blu i trzy na Mazurach), a granica mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Niemcami bieg\u0142a odt\u0105d wzd\u0142u\u017c wschodniego brzegu Wis\u0142y. Po zwyci\u0119stwie w ka\u017cdej miejscowo\u015bci wznoszono pomniki plebiscytowe. Obecnie bardzo trudno je odnale\u017a\u0107. Najcz\u0119\u015bciej pozosta\u0142y po nich g\u0142azy bez tablic.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\nP\u0119tla Mr\u0105gowska<\/h3>\n\n\n\n
Ta cz\u0119\u015b\u0107 szlaku prowadzi przez Pojezierze Mr\u0105gowskie. Region charakteryzuje si\u0119 po\u0142udnikowym u\u0142o\u017ceniem rynien lodowcowych. Jest ich osiem i w wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 wype\u0142nione przez jeziora. Przecina je siedem przebiegaj\u0105cych niemal r\u00f3wnole\u017cnikowo pasm moren czo\u0142owych.
Z Krzy\u017can odnoga do Mr\u0105gowa prowadzi przez S\u0142abowo i Szczerzbowo do Wyszemborka. Warto zapozna\u0107 si\u0119 z tablicami informacyjnymi stoj\u0105cymi w centrum tej miejscowo\u015bci. Na skraju wsi znajduje si\u0119 wiata, pod kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna odpocz\u0105\u0107. Mijamy j\u0105 po prawej stronie, wyje\u017cd\u017caj\u0105c z Wyszemborka w kierunku po\u0142udniowo-wschodnim.
Drog\u0105 o dobrej nawierzchni szutrowej pokonujemy 2,5 km i doje\u017cd\u017camy do grobli biegn\u0105cej przez jezioro Sal\u0119t. To bardzo \u0142adny punkt widokowy. Pod drugiej stronie jeziora, przy pla\u017cy z pomostem zbudowano wiat\u0119 dla rowerzyst\u00f3w.
Kolejny odcinek szlaku przebiega dawnym torowiskiem kolejki w\u0105skotorowej. Mijamy po prawej stronie Popowo Sal\u0119ckie i docieramy do drogi asfaltowej prowadz\u0105cej do Mr\u0105gowa. Wje\u017cd\u017camy w ulic\u0119 M\u0142ynow\u0105, a po zjechaniu z niej w lewo, przeje\u017cd\u017camy pod wiaduktem obwodnicy miasta i kierujemy si\u0119 w prawo. Po drodze widzimy z prawej strony Miasteczko Westernowe Mrongoville. Kolejny odcinek szlaku stanowi rowerow\u0105 obwodnic\u0119 Mr\u0105gowa, okr\u0105\u017caj\u0105c\u0105 miasto od zachodu. Cho\u0107 omija jego centrum, warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 troch\u0119 czasu, aby je zwiedzi\u0107.
Kierujemy si\u0119 szlakiem na po\u0142udnie. Przy ulicy Rynkowej oraz przy pla\u017cy miejskiej na osiedlu Grunwaldzkim zbudowano wie\u017ce widokowe. Dodatkowo przy tej drugiej jest zlokalizowany MOR. Opuszczaj\u0105c Mr\u0105gowo, mijamy jezioro Sutapie Ma\u0142e. Mo\u017cna tu odpocz\u0105\u0107 na niewielkiej pla\u017cy. Zbli\u017camy si\u0119 do drogi krajowej nr 16, przeje\u017cd\u017camy pod wiaduktem kolejowym i pokonujemy kr\u00f3tki odcinek biegn\u0105c\u0105 wzd\u0142u\u017c g\u0142\u00f3wnej szosy \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105. Docieramy do miejsca, w kt\u00f3rym szlak si\u0119 rozwidla \u2013 jego odnoga o d\u0142ugo\u015bci 2 km prowadzi w lewo drog\u0105 rowerow\u0105 do G\u00f3ry Czterech Wiatr\u00f3w z MOR-em i wie\u017c\u0105 widokow\u0105. G\u0142\u00f3wna trasa biegnie dalej drog\u0105 szutrow\u0105 do drogi krajowej nr 16, a nast\u0119pnie wydzielon\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105 do Nowego Probarku. Przecinamy lini\u0119 kolejow\u0105 i jedziemy drog\u0105 szutrow\u0105 (miejscami o lu\u017anej, piaszczystej nawierzchni) wzd\u0142u\u017c po\u0142udniowego brzegu jeziora Juksty, po czym odbijamy na p\u00f3\u0142noc, w kierunku U\u017cranek. Przed U\u017crankami, po lewej stronie, wznosi si\u0119 najwy\u017cszy punkt w okolicy \u2013 Kr\u00f3lewska G\u00f3ra. W 1845 r. mia\u0142 si\u0119 tu zatrzyma\u0107 kr\u00f3l pruski Fryderyk Wilhelm IV podczas swojej podr\u00f3\u017cy po Prusach Wschodnich. Doje\u017cd\u017camy do wsi. Jej nazwa pochodzi prawdopodobnie z j\u0119zyka pruskiego, w kt\u00f3rym zbli\u017cone s\u0142owo \u201eisrankut\u201d oznacza\u0142o \u201euwolniony, wybawiony\u201d. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na neogotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. \u015bw. Aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a z 1895 r. Kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w za \u015bwi\u0105tyni\u0105 szlak skr\u0119ca w prawo. Dalej, do Jory Wielkiej, jedziemy drog\u0105 asfaltow\u0105. Na tym odcinku czeka nas prawie 2 km zjazdu ze wzg\u00f3rza.<\/p>\n\n\n\nWersja alternatywna odcinka trasy<\/em><\/h3>\n\n\n\n
Jad\u0105c tras\u0105 dalej, za Wejdykami mijamy ruiny schronu z II wojny \u015bwiatowej, nale\u017c\u0105cego do Rejonu Umocnionego Gi\u017cycko. Kolejne obiekty fortyfikacji s\u0105 rozrzucone na odcinku pomi\u0119dzy Jeziorem Ry\u0144skim a po\u0142o\u017conym na p\u00f3\u0142noc jeziorem Dejguny.
Nast\u0119pn\u0105 miejscowo\u015bci\u0105 na trasie jest Notyst Wielki. Nazwa \u201eNotyst\u201d mo\u017ce pochodzi\u0107 od pruskiego imienia \u201eNote\u201d. W tej niewielkiej wsi sta\u0142 niegdy\u015b dworek z zabudowaniami gospodarczymi, gorzelni\u0105, m\u0142ynem wodnym i wiatrakiem. Zajmowano si\u0119 tu hodowl\u0105 koni i byd\u0142a. Po II wojnie \u015bwiatowej posiad\u0142o\u015b\u0107 u\u017cytkowa\u0142 PGR. Niestety w latach 90. XX w. obiekt popad\u0142 w ruin\u0119, wi\u0119c zapad\u0142a decyzja o jego rozbi\u00f3rce. Na dawnych piwnicach zacz\u0105\u0142 powstawa\u0107 nowy dworek, kt\u00f3ry jest w\u0142asno\u015bci\u0105 prywatn\u0105.
Dalej szlak przebiega blisko jeziora Ta\u0142ty. Ze wzniesienia rozci\u0105ga si\u0119 pi\u0119kny widok na akwen. Ta\u0142ty to najg\u0142\u0119bsze jezioro rynnowe w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich. Razem z Jeziorem Ry\u0144skim stanowi jeden ci\u0105g o d\u0142ugo\u015bci 20 km. Jego \u015brednia g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 wynosi ok. 14 m, a najwi\u0119ksza g\u0142\u0119bia, si\u0119gaj\u0105ca 50,8 m, znajduje si\u0119 w pobli\u017cu Skorupek. Jad\u0105c wzd\u0142u\u017c jeziora, docieramy do Jory Wielkiej, gdzie odcinek alternatywny \u0142\u0105czy si\u0119 z g\u0142\u00f3wnym biegiem Mazurskiej P\u0119tli Rowerowej.<\/em><\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Urz\u0105d Miasta i Gminy w Miko\u0142ajkach to jedyny samorz\u0105d w Polsce, kt\u00f3ry jest w\u0142a\u015bcicielem toru rajdowego do organizacji wy\u015bcig\u00f3w samochodowych. Od wielu lat na Mazurach odbywa si\u0119 Rajd Polski, a Miko\u0142ajki staj\u0105 si\u0119 jego baz\u0105. Impreza przyci\u0105ga dziesi\u0105tki tysi\u0119cy widz\u00f3w z ca\u0142ej Europy.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\nCz\u0119\u015b\u0107 po\u0142udniowa: Miko\u0142ajki (121,1 km) \u00b7 Iznota (130,7 km) \u00b7 Wygryny (138,1 km) \u00b7 Ruciane-Nida (142,8 km) \u00b7 Pranie (150,6 km) \u00b7 Krzy\u017ce (153,6 km) \u00b7 Karwica (156,8 km) \u00b7 Wiartel (172,6 km) \u00b7 Pisz (182,3 km)<\/h3>\n\n\n\n
<\/strong>Tragiczne wydarzenie, kt\u00f3re rozegra\u0142o si\u0119 21 sierpnia 2007 r. na Jeziorze Miko\u0142ajskim. Silny wiatr, dochodz\u0105cy do 130 km\/godz. (12 stopni w skali Beauforta), poprzewraca\u0142 i zatopi\u0142 kilkadziesi\u0105t \u0142odzi. Nawa\u0142nica trwa\u0142a zaledwie 10 minut, ale spowodowa\u0142a \u015bmier\u0107 12 os\u00f3b. Po tragedii, by poprawi\u0107 bezpiecze\u0144stwo \u017ceglarzy, na brzegach Wielkich Jezior Mazurskich rozmieszczono maszty ostrzegawcze.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Znany polski pisarz w 1952 r. przyp\u0142yn\u0105\u0142 kajakiem do Iznoty. Prawdopodobnie w tutejszej le\u015bnicz\u00f3wce napisa\u0142 powie\u015b\u0107 \u201eLe\u015bne morze\u201d. Jej akcja rozgrywa si\u0119 w du\u017cej cz\u0119\u015bci w lasach po\u0142udniowo-wschodniej Mand\u017curii, nazywanych w\u0142a\u015bnie \u201ele\u015bnym morzem\u201d. By\u0107 mo\u017ce ogrom Puszczy Piskiej mia\u0142 wp\u0142yw na wyobra\u017ani\u0119 tw\u00f3rcy.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
Za Wygrynami nadal jedziemy drog\u0105 szutrow\u0105 przez las do osady Guzianka, obecnie cz\u0119\u015bci Rucianego-Nidy. Skr\u0119camy w prawo w ulic\u0119 Cich\u0105. Po prawej stronie zachowa\u0142 si\u0119 cmentarz ewangelicki z drewnian\u0105 kaplic\u0105 oraz kwater\u0105 \u017co\u0142nierzy poleg\u0142ych w I wojnie \u015bwiatowej. Docieramy do \u015bcie\u017cki rowerowej i skr\u0119camy w lewo, w stron\u0119 centrum Rucianego-Nidy. Po prawej stronie mijamy zabytkowy ko\u015bci\u00f3\u0142 Matki Bo\u017cej Mi\u0142osierdzia z 1910 r., pierwotnie ewangelicki, obecnie katolicki, kt\u00f3ry wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 niecodzienn\u0105 architektur\u0105. W jednym budynku mieszcz\u0105 si\u0119 \u015bwi\u0105tynia oraz mieszkanie proboszcza, kancelaria i salka parafialna.
Przy ulicy Dworcowej w Rucianem-Nidzie znajduje si\u0119 punkt informacji turystycznej, a tak\u017ce dzia\u0142aj\u0105 liczne restauracje, w kt\u00f3rych mo\u017cna odpocz\u0105\u0107. Szlak prowadzi dalej alej\u0105 Wczas\u00f3w. Niedaleko od wjazdu w ni\u0105 znajduje si\u0119 MOR. Po przejechaniu mostem na rzece Nidce, wp\u0142ywaj\u0105cej do Jeziora Nidzkiego, skr\u0119camy w lewo i \u015bcie\u017ck\u0105 pieszo-rowerow\u0105 pod\u0105\u017camy wzd\u0142u\u017c rzeki do pla\u017cy miejskiej. Jad\u0105c ulic\u0105 Wiejsk\u0105, a nast\u0119pnie \u017beglarsk\u0105, opuszczamy miasto.
Kolejny odcinek trasy prowadzi wzd\u0142u\u017c brzegu Jeziora Nidzkiego. Akwen wraz z otaczaj\u0105cymi go terenami le\u015bnymi stanowi krajobrazowy rezerwat przyrody. Jest udost\u0119pniony dla \u017ceglarzy, chocia\u017c w jego po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci obowi\u0105zuje zakaz u\u017cywania silnik\u00f3w spalinowych.
Im dalej na po\u0142udnie, tym teren staje si\u0119 coraz bardziej r\u00f3wninny, a gleba \u2013 piaszczysta. Po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Pojezierza Mazurskiego stanowi R\u00f3wnina Mazurska, powsta\u0142a, gdy pod koniec ostatniej epoki lodowcowej woda z topniej\u0105cych lodowc\u00f3w p\u0142yn\u0119\u0142a na po\u0142udnie, wyp\u0142aszczaj\u0105c nier\u00f3wno\u015bci.
Ok. 4 km od Rucianego-Nidy zje\u017cd\u017camy z drogi asfaltowej w lewo i kierujemy si\u0119 do Le\u015bnicz\u00f3wki Pranie, gdzie mie\u015bci si\u0119 Muzeum Konstantego Ildefonsa Ga\u0142czy\u0144skiego. Nast\u0119pnie drog\u0105 szutrow\u0105 zmierzamy do miejscowo\u015bci Krzy\u017ce. Warto tu odpocz\u0105\u0107 na pla\u017cy nad jeziorem, przy kt\u00f3rej zbudowano wie\u017c\u0119 widokow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>To bardzo popularna miejscowo\u015b\u0107 turystyczna. Po II wojnie \u015bwiatowej zacz\u0119\u0142y w niej powstawa\u0107 o\u015brodki wypoczynkowe, w kt\u00f3rych go\u015bci\u0142y znane osobisto\u015bci swoich czas\u00f3w. W Krzy\u017cach wypoczywali Igor Newerly, Agnieszka Osiecka, Andrzej Wajda, Jerzy Gruza, Jerzy Putrament, Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz, Edward Stachura, Marian Brandys, Stan Borys, Maryla Rodowicz, Bohdan \u0141azuka, Daniel Olbrychski, Seweryn Krajewski, Wojciech M\u0142ynarski, Jan Pietrzak i wielu innych tw\u00f3rc\u00f3w. Olga Lipi\u0144ska zbudowa\u0142a tu domek, a Jerzy Putrament utrwali\u0142 wie\u015b i jej mieszka\u0144c\u00f3w w opowiadaniach z tomu \u201ePiaski\u201d. Cz\u0119stym go\u015bciem w s\u0105siedniej Karwicy Mazurskiej by\u0142 natomiast re\u017cyser Andrzej \u017bu\u0142awski, kt\u00f3ry odwiedzi\u0142 to miejsce ze swoj\u0105 \u017con\u0105, francusk\u0105 aktork\u0105 Sophie Marceau. W zbiorze \u201ePerseidy\u201d tw\u00f3rczo wykorzysta\u0142 on swoje mazurskie prze\u017cycia.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Pierwszy powojenny nadle\u015bniczy Nadle\u015bnictwa Karwica, kt\u00f3ry w 1945 r. zosta\u0142 zamordowany wraz ze swoim wsp\u00f3\u0142pracownikiem przez niemieckich \u017co\u0142nierzy. Na miejscu ich \u015bmierci wzniesiono pomnik. By uczci\u0107 zamordowanego, nadle\u015bnictwu nadano nazw\u0119 Maskuli\u0144skie.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
Wiartel to wie\u015b turystyczna po\u0142o\u017cona pomi\u0119dzy jeziorami Nidzkim i Wiartel, po\u0142\u0105czonymi rzeczk\u0105 Wiartelnic\u0105. Znajduj\u0105 si\u0119 tu MOR oraz bary i restauracje. Zim\u0105 miejscowo\u015b\u0107 przyci\u0105ga turyst\u00f3w przygotowanymi trasami narciarstwa biegowego. W po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci jeziora Wiartel, zwanego Po\u0142udniowym Przylaskiem, znajduje si\u0119 pla\u017ca z pomostem. Obok przebiega droga w kierunku wschodnim, kt\u00f3r\u0105 prowadzi szlak. Doje\u017cd\u017camy do drogi asfaltowej i kierujemy si\u0119 \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105 do Pisza. Za miejscowo\u015bci\u0105 Jab\u0142o\u0144 skr\u0119camy w kierunku W\u0105glika. Niedaleko zjazdu znajduje si\u0119 niewielki cmentarz. Pierwszym pochowanym w tym miejscu by\u0142 prawdopodobnie zmar\u0142y w 1908 r. inspektor le\u015bny. W 1915 r. spocz\u0119\u0142o tu kilku nieznanych \u017co\u0142nierzy rosyjskich. W Snopkach doje\u017cd\u017camy do drogi krajowej nr 58. Wie\u015b powsta\u0142a w 1515 r. i nale\u017ca\u0142a do Janika Snopka. Po drugiej stronie szosy zachowa\u0142 si\u0119 cmentarz ewangelicki z pomnikiem ofiar hitlerowskiego obozu.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>W czasie II wojny \u015bwiatowej w Snopkach funkcjonowa\u0142 wychowawczy ob\u00f3z pracy dla robotnik\u00f3w przymusowych z Polski, Rosji, Ukrainy i kraj\u00f3w ba\u0142tyckich. Pracowa\u0142o w nim jednorazowo do 500 os\u00f3b. Zlikwidowany zosta\u0142 jesieni\u0105 1944 r. Obecnie tereny obozu porasta m\u0142ody las. W miejscu bramy obozowej z niewielkich kamieni u\u0142o\u017cono zarys grobu zwie\u0144czony drewnianym krzy\u017cem.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
Przy drodze, po prawej stronie mijamy pierwszy schron Piskiej Pozycji Ryglowej, a dalej, przy ulicy Nidzkiej, elementy zapory przeciwpancernej. Oko\u0142o 100 m od drogi krajowej przebiega trasa historyczna Punktu Oporu Pisz, a w schronie Riegelbau mie\u015bci si\u0119 niewielkie muzeum prowadzone przez Stowarzyszenie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Fortyfikacji z Pisza (fb Mazurskie Fortyfikacje). Mazurska P\u0119tla Rowerowa nie zosta\u0142a wytyczona przez centrum Pisza, warto jednak zjecha\u0107 ze szlaku, by zwiedzi\u0107 miasto.<\/p>\n\n\n\nCz\u0119\u015b\u0107 wschodnia: Pisz (182,3 km) \u00b7 Jeglin (188,9 km) \u00b7 Zdory (195,0 km) \u00b7 Nowe Guty (206,9 km) \u00b7 Okartowo (211,3 km) \u00b7 Cierzpi\u0119ty (218,9 km) \u00b7 Marcinowa Wola (224,9 km) \u00b7 Rydzewo (237,2 km) \u00b7 Kana\u0142 Kula (239,7 km) \u00b7 Bogaczewo (242,3 km) \u00b7 Wilkasy (248,7 km) \u00b7 Gi\u017cycko (253,3 km) \u00b7 Pieczarki (262,2 km) \u00b7 Pozezdrze (268,4 km) \u00b7 Ogonki (271,4 km) \u00b7 W\u0119gorzewo (285,2 km)<\/h3>\n\n\n\n
Doje\u017cd\u017camy do Kana\u0142u Jegli\u0144skiego. Po przejechaniu przez most na kanale skr\u0119camy w lewo i jedziemy wzd\u0142u\u017c niego 2,5 km pi\u0119kn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105. Od Jeglina dawnym nasypem kolejowym przez las kierujemy si\u0119 do Szczech Wielkich. Linia kolejowa z Pisza do Orzysza zosta\u0142a zbudowana w 1905 r. Oficjalnie przesta\u0142a funkcjonowa\u0107 w maju 1945 r. i bardzo szybko j\u0105 rozebrano.
Do Nowych Gut jedziemy dawnym traktem prowadz\u0105cym z Pisza do Orzysza. Jeszcze w XIX w. nie by\u0142o bezpo\u015bredniego po\u0142\u0105czenia pomi\u0119dzy tymi miastami. Najpierw drog\u0105 asfaltow\u0105 doje\u017cd\u017camy do Zdor. W odleg\u0142o\u015bci 100 m od drogi jest tu niewielka pla\u017ca nad jeziorem Seksty (akwen jest de facto po\u0142udniow\u0105 zatok\u0105 \u015aniardw), do kt\u00f3rego wp\u0142ywa si\u0119 tzw. Bramk\u0105 Sekste\u0144sk\u0105. Jego brzegi s\u0105 zalesione. Na zakr\u0119cie, po lewej stronie, stoi budynek dawnej karczmy (obecnie mie\u015bci si\u0119 w nim \u015bwietlica wiejska). Umieszczono na nim tablic\u0119 upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 500-lecie powstania wsi w 1508 r.
W tym miejscu warto zboczy\u0107 z trasy do jednego z najbardziej znanych punkt\u00f3w widokowych Mazur, Szerokiego Ostrowa, by zobaczy\u0107 otwarte wody najwi\u0119kszego jeziora w Polsce. Dojazd jest oznaczony drogowskazami. Nale\u017cy zjecha\u0107 z drogi asfaltowej w lewo, a nast\u0119pnie za sklepem spo\u017cywczym skr\u0119ci\u0107 w drog\u0119 szutrow\u0105 w prawo. Odleg\u0142o\u015b\u0107 od Zdor do jeziora to ok. 3 km.
Dalej trasa prowadzi w prawo \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105, kt\u00f3r\u0105 dojedziemy a\u017c do Nowych Gut. Najpierw za Zdorami mijamy jaz na kanale \u015aniardwy \u2013 Ro\u015b. Konstrukcja hydrotechniczna utrzymuje r\u00f3\u017cnic\u0119 poziom\u00f3w ok. 1 m pomi\u0119dzy \u015aniardwami a jeziorem Ro\u015b. Niedaleko od szlaku, ok. 400 m na zach\u00f3d, znajduje si\u0119 punkt widokowy, z kt\u00f3rego rozci\u0105ga si\u0119 pi\u0119kna panorama \u015aniardw, zwany Wysokim Brzegiem.
Nast\u0119pnie doje\u017cd\u017camy do wsi Kwik. Mo\u017cna tu odpocz\u0105\u0107 na du\u017cej pla\u017cy z pomostem, na kt\u00f3rej znajduje si\u0119 MOR, a nad jeziorem Bia\u0142o\u0142awki \u2013 zobaczy\u0107 pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy 500-lecie miejscowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Tereny na wsch\u00f3d od \u015aniardw by\u0142y zamieszkane ju\u017c ok. 2 tys. lat temu. W okolicy archeolodzy odnale\u017ali pozosta\u0142o\u015bci po ich dawnych mieszka\u0144cach \u2013 pruskich Galindach. Pami\u0105tk\u0105 po nich jest nazwa miejscowo\u015bci Kwik, kt\u00f3ra pochodzi od s\u0142owa \u201equike\u201d, oznaczaj\u0105cego wod\u0119.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Po rozpocz\u0119ciu I wojny \u015bwiatowej i rozbiciu rosyjskiego natarcia, ju\u017c jesieni\u0105 1914 r. przyst\u0105piono do wzmocnienia pozycji obronnych na Mazurach, co bardzo szybko okaza\u0142o si\u0119 przydatne. W po\u0142owie listopada do Prus Wschodnich wesz\u0142y oddzia\u0142y 10 armii rosyjskiej genera\u0142a Siwersa, jednak zosta\u0142y zatrzymane na nowo zbudowanych liniach obronnych. Rosjanie zacz\u0119li okopywa\u0107 si\u0119 i walki przybra\u0142y charakter pozycyjny. W okolicach Pozezdrza oraz miejscowo\u015bci Okartowo, Cierzpi\u0119ty i Marcinowa Wola te lekkie fortyfikacje zosta\u0142y przez Rosjan prze\u0142amane. Zim\u0105 1915 r., po zako\u0144czeniu walk, wi\u0119kszo\u015b\u0107 istniej\u0105cych punkt\u00f3w oporu zacz\u0119to wzmacnia\u0107. Gi\u017cycka Pozycja Polowa istnia\u0142a do 1917 r. Jeszcze w trakcie wojny zacz\u0119to likwidowa\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 kablow\u0105, by odzyska\u0107 deficytowy wtedy materia\u0142. Jednocze\u015bnie przyst\u0105piono do usuwania umocnie\u0144 ziemnych.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
<\/strong>O utworzeniu Mazurskiej P\u0119tli \u017beglarskiej m\u00f3wi si\u0119 od kilku lat. Dzi\u0119ki temu powsta\u0142aby alternatywna droga wodna z Miko\u0142ajek do Gi\u017cycka. Pierwszym etapem jej budowy ma by\u0107 po\u0142\u0105czenie oddalonych od siebie o ok. 2 km jezior Tyrk\u0142o i Buwe\u0142no tunelem przez rozdzielaj\u0105ce je wzniesienie. Buwe\u0142no to rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 z p\u00f3\u0142nocy na po\u0142udnie akwen o charakterze rynnowym, kt\u00f3ry nie nale\u017cy do Szlaku Wielkich Jezior Mazurskich.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
Przed Bogaczewem docieramy do drogi wojew\u00f3dzkiej nr 643 i kierujemy si\u0119 ni\u0105 na p\u00f3\u0142noc do Wilkas, jednym z najbardziej malowniczych odcink\u00f3w szlaku wzd\u0142u\u017c jeziora Niegocin. Jest to dystans ok. 7 km. Przeje\u017cd\u017camy przez miejscowo\u015bci o charakterze wypoczynkowo-turystycznym: Bogaczewo i Strzelce. Do Wilkas doje\u017cd\u017camy drog\u0105 rowerow\u0105. Mo\u017cna tu odpocz\u0105\u0107 na pla\u017cy AZS-u z pomostami oraz MOR-em, w pobli\u017cu znajduj\u0105 si\u0119 te\u017c punkty gastronomiczne. Opuszczaj\u0105c miejscowo\u015b\u0107, mijamy zak\u0142ad Es-System Wilkasy. Sp\u00f3\u0142ka specjalizuje si\u0119 w produkcji sprz\u0119tu o\u015bwietleniowego.
Nast\u0119pnie \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105 wzd\u0142u\u017c drogi krajowej nr 59 kierujemy si\u0119 do Gi\u017cycka. Przeje\u017cd\u017camy nad Kana\u0142em Niegoci\u0144skim i skr\u0119camy z g\u0142\u00f3wnej szosy w prawo. Nadal jedziemy \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105. Po lewej stronie znajduje si\u0119 jeden z najpi\u0119kniejszych punkt\u00f3w widokowych w okolicach Gi\u017cycka \u2013 Wzg\u00f3rze \u015bw. Brunona. To tak\u017ce jedno z ulubionych miejsc spacerowych mieszka\u0144c\u00f3w miasta i turyst\u00f3w. Mo\u017cna tutaj skorzysta\u0107 z og\u00f3lnodost\u0119pnego grilla oraz zadaszonych wiat. Niedaleko stoi wie\u017ca widokowa. Warto w tym miejscu zjecha\u0107 ze szlaku i zwiedzi\u0107 Twierdz\u0119 Boyen, w pobli\u017cu kt\u00f3rej znajduje si\u0119 MOR.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Biskup misyjny i benedyktyn w Polsce przebywa\u0142 prawdopodobnie od 1005 r. Jako misjonarz odwiedzi\u0142 tak\u017ce m.in. W\u0119gry oraz Ru\u015b. Zas\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 rozpowszechnianiem nazwy pa\u0144stwa piastowskiego \u201ePolonia\u201d. W 1008 r. ochrzci\u0142 galindzkiego wodza Jesegupa, kt\u00f3rego gr\u00f3d sta\u0142 w pobli\u017cu jezior Niegocin i Kisajno. Przyjmuje si\u0119, \u017ce w 1009 r. poni\u00f3s\u0142 \u015bmier\u0107 m\u0119cze\u0144sk\u0105 z r\u0105k poga\u0144skich Prus\u00f3w. W\u0142adca Polski Boles\u0142aw Chrobry wykupi\u0142 cia\u0142a m\u0119czennika oraz jego towarzyszy. Na Wzg\u00f3rzu \u015bw. Brunona w Gi\u017cycku stoi upami\u0119tniaj\u0105cy misjonarza krzy\u017c, kt\u00f3rego uroczyste ods\u0142oni\u0119cie odby\u0142o si\u0119 w 1910 r. Krzy\u017c zosta\u0142 w\u00f3wczas zaopatrzony w tablic\u0119 z napisem: \u201eDzielnemu niemieckiemu misjonarzowi, kt\u00f3ry jako pionier na Mazurach zgin\u0105\u0142 wraz z 18 towarzyszami 9 marca 1009 roku za Chrystusa i jego kr\u00f3lestwo, \u015bmierci\u0105 m\u0119cze\u0144sk\u0105, szlachetnemu Brunonowi z Kwerfurtu ku uczczenia pami\u0119ci\u201d. Oryginalna tablica znajduje si\u0119 obecnie w tutejszym ko\u015bciele ewangelickim, a Kwerfurt jest miastem partnerskim Gi\u017cycka.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Francuski polityk, kt\u00f3ry w czasie II wojny \u015bwiatowej dzia\u0142a\u0142 w ruchu oporu. W latach 90. ubieg\u0142ego stulecia by\u0142 przewodnicz\u0105cym rady generalnej francuskiego departamentu Loir-et-Cher i wielkim rzecznikiem partnerstwa tego departamentu z miastami mazurskimi. W tamtym okresie cz\u0119sto bywa\u0142 w Gi\u017cycku.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Zawody odby\u0142y si\u0119 w 1936 r. na jeziorze \u015awi\u0119cajty. Zwyci\u0119zc\u0105 zosta\u0142 Esto\u0144czyk Erich von Holst, kt\u00f3ry osi\u0105gn\u0105\u0142 pr\u0119dko\u015b\u0107 149 km\/godz. Nied\u0142ugo potem w\u0142a\u015bciciel tartaku w Ogonkach Georg Tepper skonstruowa\u0142 bojer, kt\u00f3ry rozp\u0119dzi\u0142 do 170 km\/godz. Jednostka zosta\u0142a nazwana Ognisty Ptak.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Wed\u0142ug legendy z XVI w. w Ogonkach mieszka\u0142 ch\u0142op Konopka, kt\u00f3ry \u201ewojowa\u0142 z diab\u0142em\u201d w zamku w W\u0119gorzewie. Zosta\u0142 nawet poproszony przez samego elektora o pomoc w wyp\u0119dzeniu si\u0142 piekielnych z ksi\u0105\u017c\u0119cego zamku w Berlinie. W nagrod\u0119 za dobrze przeprowadzone egzorcyzmy Konopka otrzyma\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 urodzajn\u0105 ziemi\u0119 niedaleko wsi Ogonki. Zosta\u0142 tak\u017ce wraz z potomkami zwolniony z wszelkich podatk\u00f3w \u201epo wieczne czasy\u201d. W\u0142a\u015bnie od jego imienia wzniesienie pomi\u0119dzy W\u0119gorzewem a Ogonkami nazwano Wzg\u00f3rzem Konopki (146 m n.p.m.).<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
Na koniec \u015bcie\u017ck\u0105 rowerow\u0105 wzd\u0142u\u017c alei Braci Ejsmont\u00f3w i rzeki W\u0119gorapy docieramy do centrum W\u0119gorzewa, gdzie zamykamy Mazursk\u0105 P\u0119tl\u0119 Rowerow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Naukowcy obserwuj\u0105 stale post\u0119puj\u0105cy proces wypi\u0119trzania si\u0119 Mazur, w zale\u017cno\u015bci od publikacji wskazuj\u0105 na warto\u015b\u0107 od 1 mm do 4 mm w ci\u0105gu roku. Oznacza to zmian\u0119 o co najmniej metr w ci\u0105gu stulecia. Przyczyn\u0105 wypi\u0119trzania jest przemieszczanie si\u0119 w g\u00f3r\u0119 p\u0142yty europejskiej skorupy ziemskiej, co jest skutkiem stopnienia ogromnej masy l\u0105dolodu w p\u00f3\u0142nocnej Europie wraz z zako\u0144czeniem ostatniej epoki lodowcowej. To z kolei powoduje obni\u017canie si\u0119 po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci p\u0142yty europejskiej, a tym samym jej tarcie o p\u0142yt\u0119 afryka\u0144sk\u0105. Dlatego w rejonach styku p\u0142yt wybuchaj\u0105 wulkany i wyst\u0119puj\u0105 cz\u0119ste trz\u0119sienia ziemi. Konsekwencj\u0105 dla rzeki W\u0119gorapy, kt\u00f3ra p\u0142ynie na p\u00f3\u0142noc, jest ci\u0105g\u0142e zmniejszanie si\u0119 jej koryta. Za jaki\u015b czas rzeka zaniknie ca\u0142kowicie.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\nW\u0119gorzewo<\/h3>\n\n\n\n
<\/strong>Czworok\u0105tny s\u0142up o wysoko\u015bci 3,60 m, wzniesiony z ceg\u0142y w XVI w. Umieszczono na nim cztery tablice \u2013 na ka\u017cdej jest ten sam wiersz, tylko zapisany w innym j\u0119zyku: po polsku, niemiecku, litewsku i po \u0142acinie. Opowiada on o tragicznej historii dw\u00f3ch par kochank\u00f3w z pobliskiego Kalu, kt\u00f3rzy wbrew woli rodzic\u00f3w oddali si\u0119 zakazanej mi\u0142o\u015bci.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
Interesuj\u0105c\u0105 instytucj\u0105 kultury jest w\u0119gorzewskie Muzeum Kultury Ludowej. Na ekspozycji zgromadzono tu m.in. przedmioty codziennego u\u017cytku, sprz\u0119t gospodarski oraz dzie\u0142a sztuki ludowej. Do muzeum przylega po\u0142o\u017cony nad W\u0119gorap\u0105 Park Etnograficzny, w kt\u00f3rym mo\u017cna nie tylko zobaczy\u0107 tradycyjn\u0105 mazursk\u0105 zabudow\u0119, ale te\u017c spotka\u0107 kozy regionalnej rasy.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Nazwa W\u0119gorzewo nawi\u0105zuje oczywi\u015bcie do w\u0119gorzy, z kt\u00f3rych od \u015bredniowiecza s\u0142yn\u0119\u0142a p\u0142yn\u0105ca przez miasto W\u0119gorapa. W XV w. Krzy\u017cacy zbudowali na rzece w\u0119gorni\u0119. By\u0142a to du\u017ca, skrzyniowa konstrukcja z drewna, umieszczona w wodzie. W\u0119gorze wp\u0142ywa\u0142y do pu\u0142apki otworem od spodu, ale nie mog\u0142y si\u0119 ju\u017c z niej wydosta\u0107. W\u0119gornia funkcjonowa\u0142a jeszcze po II wojnie \u015bwiatowej.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n
Latem w budynku dworca kolejowego dzia\u0142a Muzeum Tradycji Kolejowej. Zgromadzone w nim eksponaty s\u0105 zwi\u0105zane z kolejnictwem na terenie Prus Wschodnich. Mo\u017cna tu zobaczy\u0107 dawne rozk\u0142ady jazdy i mapy oraz urz\u0105dzenia i narz\u0119dzia wykorzystywane niegdy\u015b przez kolejarzy.
Do 1945 r. W\u0119gorzewo s\u0142yn\u0119\u0142o z organizacji zawod\u00f3w bojerowych. W 1936 r. na jeziorze \u015awi\u0119cajty odby\u0142y si\u0119 nawet mistrzostwa Starego Kontynentu. Tak\u017ce dzi\u015b okolice miasta s\u0105 ch\u0119tnie odwiedzane przez amator\u00f3w \u017ceglarstwa lodowego.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Bracia, kt\u00f3rzy po II wojnie \u015bwiatowej trafili z Bia\u0142orusi do W\u0119gorzewa. Ju\u017c w czasach szko\u0142y podstawowej ich pasj\u0105 sta\u0142o si\u0119 \u017ceglarstwo. Marzyli o rejsach dalekomorskich. W 1959 r. wypo\u017cyczyli jacht \u201ePowiew\u201d, kt\u00f3rym wyp\u0142yn\u0119li rzekomo do \u015awinouj\u015bcia, jednak uda\u0142o im si\u0119 dotrze\u0107 na otwarty Ba\u0142tyk. Nast\u0119pnego dnia zawin\u0119li na Bornholm, gdzie wzbudzili sensacj\u0119. Podobno nie poprosili o azyl, lecz o prowiant na dalsz\u0105 \u017ceglug\u0119. Ejsmontowie zostali odwiezieni do polskiej ambasady i aresztowani. Polski s\u0105d umorzy\u0142 jednak post\u0119powanie. Nast\u0119pnie, s\u0142u\u017c\u0105c w marynarce wojennej, pr\u00f3bowali ucieczki na Zach\u00f3d. W 1965 r. ich jachty w tym samym czasie znalaz\u0142y si\u0119 w Kopenhadze. Bracia wyszli na l\u0105d i poprosili du\u0144skie w\u0142adze o azyl polityczny. Tym razem si\u0119 uda\u0142o. W 1967 r. zakupili jacht \u201eJohn\u201d, kt\u00f3rym pr\u00f3bowali przep\u0142yn\u0105\u0107 z Danii przez Atlantyk. Niestety plan si\u0119 nie powi\u00f3d\u0142. Druga pr\u00f3ba, nowym jachtem \u201eJohn II\u201d, w 1968 r. zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem. Bracia dotarli do Florydy. Ich kolejnym marzeniem by\u0142 rejs dooko\u0142a \u015bwiata. Rozpocz\u0119li go w 1969 r. Po wielu perypetiach, przymusowych naprawach jachtu i zmianach trasy ostatni\u0105 wiadomo\u015b\u0107 wys\u0142ali z po\u0142udniowej Argentyny. W 1970 r. oficjalnie og\u0142oszono, \u017ce ich jacht zaton\u0105\u0142 wraz z za\u0142og\u0105.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\nRuska Wie\u015b<\/h3>\n\n\n\n
Kana\u0142 Mazurski<\/h3>\n\n\n\n
Inwestycj\u0119 zacz\u0119to realizowa\u0107 w 1911 r., ale prace przerwa\u0142a I wojna \u015bwiatowa. Po zako\u0144czeniu konfliktu zbrojnego budowa by\u0142a kontynuowana, jednak ze wzgl\u0119du na kryzys gospodarczy w 1924 r. ponownie j\u0105 przerwano. Zosta\u0142a wznowiona w ramach rob\u00f3t publicznych, kiedy do w\u0142adzy doszli nazi\u015bci. Rozpocz\u0119cie II wojny \u015bwiatowej wp\u0142yn\u0119\u0142o na ograniczenie prac, a w 1942 r. oficjalnie przerwano budow\u0119, kt\u00f3ra w tym czasie by\u0142a ju\u017c bardzo zaawansowana.
Podzia\u0142 Prus Wschodnich w lipcu 1945 r. sprawi\u0142, \u017ce Kana\u0142 Mazurski znalaz\u0142 si\u0119 w dw\u00f3ch pa\u0144stwach. Nieuko\u0144czony szlak wodny mia\u0142 ok. 50 km d\u0142ugo\u015bci (z czego po stronie polskiej znalaz\u0142o si\u0119 ponad 20 km, a po stronie radzieckiej, obecnie rosyjskiej \u2013 prawie 30 km). R\u00f3\u017cnica poziom\u00f3w wody wynosi\u0142a 111 m. Niwelowa\u0107 j\u0105 mia\u0142o 10 \u015bluz. Na terenie Polski pozosta\u0142o pi\u0119\u0107 niedoko\u0144czonych \u015bluz.<\/p>\n\n\n\nKwatera G\u0142\u00f3wna Niemieckich Wojsk L\u0105dowych w Mamerkach<\/h3>\n\n\n\n
Sztynort<\/h3>\n\n\n\n
W czasie II wojny \u015bwiatowej pa\u0142ac nie uleg\u0142 zniszczeniu. Po wojnie mie\u015bci\u0142a si\u0119 w nim kwatera wojsk radzieckich. P\u00f3\u017aniej by\u0142 zarz\u0105dzany przez Pa\u0144stwowe Gospodarstwo Rolne, dzia\u0142a\u0142y w nim sto\u0142\u00f3wka i przedszkole. Wykorzystywano tak\u017ce zabudowania gospodarcze. Po likwidacji PGR-u zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowy podupad\u0142. Obecnie obiekt nale\u017cy do Polsko-Niemieckiej Fundacji Ochrony Zabytk\u00f3w Kultury, kt\u00f3ra przeprowadza prace remontowe.
W sezonie letnim w pokoju po prawej stronie budynku prezentowana jest ekspozycja dotycz\u0105ca historii tego miejsca oraz plan\u00f3w jego odbudowy. Istnieje r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 zwiedzenia wn\u0119trza pa\u0142acu z przewodnikiem.
Ju\u017c poza granicami miejscowo\u015bci znajduje si\u0119 mauzoleum rodu Lehndorff\u00f3w, po\u0142o\u017cone przy Kanale Sztynorckim, na p\u00f3\u0142wyspie oblanym wodami jezior Sztynorckiego, Dargin i \u0141abap. O\u015bmioboczny obiekt w stylu neogotyckim wybudowano w 1857 r.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>W rezydencji bywa\u0142 cz\u0119sto biskup Ignacy Krasicki, kt\u00f3ry przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z \u00f3wczesnym panem Sztynortu Ernstem Ahasverem. Podobno biskup by\u0142 autorem s\u0142\u00f3w: \u201eKto ma Sztynort, ten posiada Mazury\u201d. Od lipca 1941 do 20 listopada 1944 r. w Sztynorcie mieszka\u0142 Joachim von Ribbentrop \u2013 minister spraw zagranicznych III Rzeszy. Przyczyn\u0105 by\u0142a blisko\u015b\u0107 Wilczego Sza\u0144ca, w kt\u00f3rym minister musia\u0142 cz\u0119sto bywa\u0107, ale nie odpowiada\u0142y mu tamtejsze, wojskowe warunki \u017cycia. W tym czasie Heinrich von Lehndorff, w\u0142a\u015bciciel pa\u0142acu, uczestniczy\u0142 w antyhitlerowskim spisku \u201eWalkiria\u201d, kt\u00f3ry jednak zako\u0144czy\u0142 si\u0119 fiaskiem. Udzia\u0142 Lehndorffa zosta\u0142 wykryty \u2013 buntownika stracono, a jego rodzina trafi\u0142a do obozu koncentracyjnego.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\nRezerwat przyrody Sztynort<\/h3>\n\n\n\n
Rezerwat przyrody Jezioro Dobskie<\/h3>\n\n\n\n
Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce wyspy stanowi\u0105 miejsca l\u0119gowe ptactwa wodnego, na zbiorniku obowi\u0105zuje strefa ciszy. Ptakom nie nale\u017cy zak\u0142\u00f3ca\u0107 spokoju, dlatego nie mo\u017cna podp\u0142ywa\u0107 do brzeg\u00f3w wysp.<\/p>\n\n\n\nRadzieje<\/h3>\n\n\n\n
\u017co\u0142nierzy rosyjskich.
Niedaleko, ok. 3 km na p\u00f3\u0142noc od miejscowo\u015bci, w lesie zachowa\u0142y si\u0119 schrony kwatery szefa Kancelarii Rzeszy Hansa Lammersa \u2013 wybudowanej w latach 1940\u20131941 r. Kompleks nosi\u0142 kryptonim \u201eWendula\u201d, obejmowa\u0142 dwa schrony, budynki lazaretowe i baraki. Zosta\u0142 opuszczony pod koniec 1944 r.<\/p>\n\n\n\nWilczy Szaniec w Gier\u0142o\u017cy<\/h3>\n\n\n\n
Doba<\/h3>\n\n\n\n
Dawni w\u0142a\u015bciciele wybudowali w Dobie zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowo-folwarczny, jednak nie zachowa\u0142 si\u0119 on do naszych czas\u00f3w. Rezydencja by\u0142a otoczona parkiem krajobrazowym w stylu angielskim, kt\u00f3ry zosta\u0142 wpisany do rejestru zabytk\u00f3w. Do ciekawych obiekt\u00f3w nale\u017cy tak\u017ce ku\u017ania z XIX w.
Na skraju wsi, w pobli\u017cu pla\u017cy nad Jeziorem Dobskim, stoi ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Chrzciciela z XVI w. \u015awi\u0105tynia ma charakter p\u00f3\u017anogotycki, jest murowana, posadowiona na fundamentach z g\u0142az\u00f3w polnych. Z pla\u017cy rozci\u0105ga si\u0119 widok na wysp\u0119 Gilm\u0119.
W odleg\u0142o\u015bci ok. 1 km na p\u00f3\u0142noc od miejscowo\u015bci, na trzech niewielkich wzg\u00f3rzach, znajduje si\u0119 g\u0142azowisko maj\u0105ce status pomnika przyrody.<\/p>\n\n\n\nRyn<\/h3>\n\n\n\n
Wyszembork<\/h3>\n\n\n\n
Okolice Wyszemborka nale\u017c\u0105 do najlepiej przebadanych archeologicznie teren\u00f3w w Polsce. Badania, z niewielkimi przerwami, trwaj\u0105 tu od 1949 r. W pobli\u017cu wsi znajduje si\u0119 13 stanowisk archeologicznych, w tym kilka cmentarzysk oraz pozosta\u0142o\u015bci osady. Najstarsze z odnalezionych tu \u015blad\u00f3w osadnictwa maj\u0105 2 tys. lat.<\/p>\n\n\n\nJezioro Ry\u0144skie<\/h3>\n\n\n\n
Akwen ma 7 km d\u0142ugo\u015bci, a jego \u015brednia g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 wynosi ok. 13 m. Najg\u0142\u0119bsze miejsce (20,2 m) znajduje si\u0119 w pobli\u017cu Rynu. Na jeziorze s\u0105 trzy wyspy. Najwi\u0119ksza, tzw. Du\u017ca Wyspa, po\u0142o\u017cona naprzeciwko pla\u017cy, zwana jest te\u017c Ptasi\u0105 Wysp\u0105 lub Go\u0142\u0105 Zo\u015bk\u0105 i stanowi rezerwat przyrody. Nie ma na niej drzew, naliczono tu natomiast 12 gatunk\u00f3w ptak\u00f3w, w tym tak\u017ce rzadko odbywaj\u0105c\u0105 w Polsce l\u0119gi kaczk\u0119 he\u0142miatk\u0119. Jednak najwi\u0119cej, bo nawet 9 tys. par, jest mew \u015bmieszek, kt\u00f3re tworz\u0105 bardzo ha\u0142a\u015bliw\u0105 koloni\u0119. Tysi\u0105ce ptak\u00f3w zak\u0142adaj\u0105 tu gniazda i bezpiecznie wychowuj\u0105 m\u0142ode.<\/p>\n\n\n\nPuszcza Piska<\/h3>\n\n\n\n
Puszcza jest po\u0142o\u017cona cz\u0119\u015bciowo na R\u00f3wninie Mazurskiej. Stanowi pozosta\u0142o\u015b\u0107 dawnych las\u00f3w, porastaj\u0105cych tereny niegdysiejszych Prus. Do dzisiaj jest to teren s\u0142abo zamieszkany. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 miejscowo\u015bci powsta\u0142a po sprowadzeniu w XIX w. filipon\u00f3w, od\u0142amu religijnego rosyjskich staroobrz\u0119dowc\u00f3w. Po ust\u0105pieniu epoki lodowcowej ok. 12 tys. lat temu wyros\u0142a tu tajga, kt\u00f3ra z czasem, w miar\u0119 post\u0119puj\u0105cego ocieplenia, przeistoczy\u0142a si\u0119 w \u015brodkowoeuropejski las. Obecnie jest on zamieszkiwany przez wszystkie gatunki zwierz\u0105t charakterystyczne dla tej szeroko\u015bci geograficznej, z wyj\u0105tkiem nied\u017awiedzi brunatnych. Spotka\u0107 tu mo\u017cna: \u0142osie, jelenie, wilki, rysie i dziki, a spo\u015br\u00f3d ptak\u00f3w m.in. bociany czarne, kt\u00f3re buduj\u0105 gniazda na drzewach.<\/p>\n\n\n\nMuzeum Konstantego Ildefonsa Ga\u0142czy\u0144skiego \u2013 Le\u015bnicz\u00f3wka Pranie<\/h3>\n\n\n\n
Pisz<\/h3>\n\n\n\n
Historia Pisza si\u0119ga po\u0142owy XIV w. Krzy\u017cacy wznie\u015bli w\u00f3wczas zamek obronny na prawym brzegu Pisy. Zachowa\u0142y si\u0119 po nim jedynie fragmenty mur\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna obejrze\u0107 w parku przy ulicy Gizewiusza. Zamek zosta\u0142 niemal ca\u0142kowicie zniszczony w czasie II wojny \u015bwiatowej, jego pozosta\u0142o\u015bci rozebrano w latach 60. XX w.
W centrum miasta wznosi si\u0119 neogotycki ratusz \u2013 jeden z naj\u0142adniejszych na Mazurach. W obiekcie z 1900 r. ma swoj\u0105 siedzib\u0119 Muzeum Ziemi Piskiej. Na zapleczu ratusza stoi neogotycka baszta, kt\u00f3ra dawniej s\u0142u\u017cy\u0142a jako s\u0142odownia browaru z XIX w.
Na placu Daszy\u0144skiego ustawiono kamienn\u0105 bab\u0119 prusk\u0105 sprowadzon\u0105 do Pisza z Wejsun, gdzie zosta\u0142a odnaleziona w 1872 r. Na obelisku zarysowana jest ludzka twarz. Nie znamy dzi\u015b przeznaczenia kamiennych bab. Wiadomo, \u017ce zapewne zosta\u0142y wykonane przez Prus\u00f3w, dawnych mieszka\u0144c\u00f3w tych ziem, i \u017ce przedstawia\u0142y postacie m\u0119\u017cczyzn, by\u0107 mo\u017ce b\u00f3stw albo zas\u0142u\u017conych wojownik\u00f3w.
W\u015br\u00f3d zabytk\u00f3w sakralnych Pisza nale\u017cy wymieni\u0107 najstarszy w mie\u015bcie ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana Chrzciciela, kt\u00f3ry do 1945 r. by\u0142 \u015bwi\u0105tyni\u0105 ewangelick\u0105. Odbudowana po po\u017carze wie\u017ca pochodzi z 1694 r., a ryglowe \u015bciany wzniesiono w 1737 r. We wn\u0119trzu zachowa\u0142 si\u0119 o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny z okresu p\u00f3\u017anego renesansu, odnowiony w 1696 r., oraz barokowa ambona z 1701 r. Z XVII w. pochodz\u0105: drewniany polichromowany krucyfiks, rze\u017aba przedstawiaj\u0105ca pelikana oraz chrzcielnica.
W mie\u015bcie funkcjonowa\u0142 niewielki cmentarz \u017cydowski przy ulicy Parkowej, za\u0142o\u017cony w 1850 r. Zniszczenia z czas\u00f3w III Rzeszy przetrwa\u0142 tylko jeden nagrobek. Fragmenty jednej macewy trafi\u0142y do Muzeum Ziemi Piskiej.
Do piskich zabytk\u00f3w nale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c: wie\u017ca ci\u015bnie\u0144 z 1907 r., trzy barokowe domy przy ulicach Rybackiej (XVIII w.) oraz Lipowej (XIX w.), domy przy ulicy Rybackiej pochodz\u0105ce z pierwszej po\u0142owy XIX w., a tak\u017ce dwa budynki przy placu Daszy\u0144skiego, jedyne pami\u0105tki niegdy\u015b bogatej, secesyjnej zabudowy miasta.
W czasie II wojny \u015bwiatowej miasto zosta\u0142o zniszczone w ok. 80%, jednak w bardzo dobrym stanie zachowa\u0142y si\u0119 obiekty Piskiej Pozycji Ryglowej, do kt\u00f3rych obecnie prowadzi trasa historyczna. Schrony zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 w 1939 r. mi\u0119dzy jeziorami Ro\u015b i Brzozolasek. Rozbudow\u0119 kompleksu zako\u0144czono w 1944 r. Dwa schrony zosta\u0142y odnowione, w jednym z nich urz\u0105dzono ekspozycj\u0119 militarno-historyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Gmina Pisz jest najwi\u0119ksz\u0105 obszarowo gmin\u0105 w Polsce \u2013 ma powierzchni\u0119 634 km\u00b2. Jej granice obejmuj\u0105 ok. dw\u00f3ch trzecich jeziora \u015aniardwy.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\nJezioro \u015aniardwy<\/h3>\n\n\n\n
Najwi\u0119ksz\u0105 wysp\u0105 na \u015aniardwach jest Szeroki Ostr\u00f3w, po\u0142\u0105czony grobl\u0105 ze sta\u0142ym l\u0105dem. Dawniej by\u0142a tu niewielka osada. Z wysokiego klifu rozci\u0105ga si\u0119 wspania\u0142y widok na jezioro.<\/p>\n\n\n\nKana\u0142 Jegli\u0144ski<\/h3>\n\n\n\n
Nowe Guty<\/h3>\n\n\n\n
By\u0142a to jedna z najwi\u0119kszych miejscowo\u015bci w okolicy, znaczniejsza ni\u017c Orzysz. Obecnie ma charakter wypoczynkowo-turystyczny. Znajduje si\u0119 tu jedna z najs\u0142ynniejszych pla\u017c na Mazurach. W tej cz\u0119\u015bci \u015aniardw brzeg jest piaszczysty, a woda p\u0142ytka, sprzyjaj\u0105ca k\u0105pieli. Nad brzegiem jeziora stoi wie\u017ca widokowa oraz jeden z nielicznych zabytk\u00f3w wsi \u2013 wiatrak typu holenderskiego.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Poeta wychowany w Nowych Gutach. W swojej tw\u00f3rczo\u015bci opisuje m.in. tutejsze krajobrazy oraz losy powojennych mieszka\u0144c\u00f3w wsi. Jest profesorem nauk humanistycznych i nauczycielem akademickim Uniwersytetu Warmi\u0144sko-Mazurskiego w Olsztynie. Otrzyma\u0142 wiele nagr\u00f3d i odznacze\u0144, w\u015br\u00f3d nich Srebrny Krzy\u017c Zas\u0142ugi.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\nOkartowo<\/h3>\n\n\n\n
Wie\u015b powsta\u0142a w drugiej po\u0142owie XV w. W latach 1709\u20131711, w wyniku epidemii d\u017cumy, ca\u0142kowicie wymar\u0142a. Wiadomo, \u017ce jeszcze w 1800 r. na przesmyku \u0142\u0105cz\u0105cym jeziora \u015aniardwy i Tyrk\u0142o, nad kt\u00f3rymi le\u017cy wie\u015b, nie by\u0142o mostu, a przeprawy odbywa\u0142y si\u0119 za pomoc\u0105 \u0142odzi. Do najwa\u017cniejszych zabytk\u00f3w nale\u017cy unikatowy na terenie Mazur ko\u015bci\u00f3\u0142. \u015awi\u0105tynia Niepokalanego Serca Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny zosta\u0142a wzniesiona w 1799 r., najprawdopodobniej w miejscu zamku krzy\u017cackiego. Zniszczona podczas I wojny \u015bwiatowej, zosta\u0142a p\u00f3\u017aniej odbudowana. Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a s\u0142ynie z polichromii o motywach symbolicznych oraz geometryczno-ro\u015blinnych, nawi\u0105zuj\u0105cych do mazurskiej przyrody. W p\u0142ycinach nad barokowym o\u0142tarzem g\u0142\u00f3wnym widniej\u0105 malowane znaki zodiaku oraz symbole nawi\u0105zuj\u0105ce do w\u0142adzy Boga nad ca\u0142ym wszech\u015bwiatem. Pomi\u0119dzy p\u0142ycinami umieszczono cytaty z Biblii w j\u0119zyku niemieckim. Za obecn\u0105 plebani\u0105 wznosi si\u0119 budynek dawniej pe\u0142ni\u0105cy t\u0119 funkcj\u0119. Stoi w miejscu pierwotnego za\u0142o\u017cenia zamkowego. Pod plebani\u0105 odkryto piwnic\u0119 wy\u0142o\u017con\u0105 kamiennymi p\u0142ytami, zamkowe mury zapewne zachowa\u0142y si\u0119 pod ziemi\u0105. W pobli\u017cu plebanii znajduje si\u0119 niewielki kopiec, na kt\u00f3rym niegdy\u015b sta\u0142o gdanisko, czyli wie\u017ca sanitarno-obronna.<\/p>\n\n\n\nOrzysz<\/h3>\n\n\n\n
Osada zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w po\u0142owie XV w. Rozbudowa\u0142a si\u0119 wzd\u0142u\u017c szlaku handlowego. Prawa miejskie uzyska\u0142a w 1725 r. Od 1753 r. stacjonowa\u0142y tu wojska, w 1890 r. w okolicach powsta\u0142 poligon, a w 1895 r. Orzysz uzyska\u0142 status miasta garnizonowego.
Powstanie i rozbudowa poligonu oraz zwi\u0105zane z tym inwestycje (budowa du\u017cych koszar) przyczyni\u0142y si\u0119 do rozkwitu handlu i us\u0142ug, a tym samym do rozwoju miasta. Sprzyja\u0142o temu r\u00f3wnie\u017c uruchomienie na pocz\u0105tku XX w. po\u0142\u0105cze\u0144 kolejowych \u2013 w 1908 r. z Piszem i Gi\u017cyckiem, a w 1911 r. z Mr\u0105gowem i E\u0142kiem.
W czasie I wojny \u015bwiatowej Orzysz by\u0142 okupowany przez Rosjan. W 1945 r. miasto zosta\u0142o zniszczone. Nie zachowa\u0142o si\u0119 w nim zbyt wiele zabytk\u00f3w, warto jednak odwiedzi\u0107 po\u0142o\u017cony w centrum ko\u015bci\u00f3\u0142 Matki Boskiej Szkaplerznej, wzniesiony w 1530 r., p\u00f3\u017aniej przebudowany. Niedaleko, przy ulicy E\u0142ckiej, uwag\u0119 zwraca eklektyczny budynek z dekoracyjn\u0105 fasad\u0105. To ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Pana Jezusa z 1913 r.
Now\u0105 atrakcj\u0105 turystyczn\u0105 jest Muzeum Wojska, Wojskowo\u015bci i Ziemi Orzyskiej, w kt\u00f3rym mo\u017cna zapozna\u0107 si\u0119 z histori\u0105 i tradycjami miasta, zwanego Wojskow\u0105 Stolic\u0105 Polski.
W 1940 r. w Orzyszu zmar\u0142 mazurski poeta Micha\u0142 Kajka, urodzony w oddalonej o ok. 15 km od miasta wsi Ogr\u00f3dek, gdzie dzi\u015b dzia\u0142a po\u015bwi\u0119cone mu muzeum.<\/p>\n\n\n\nRezerwat przyrody Nietlickie Bagno<\/h3>\n\n\n\n
Obecnie Nietlickie Bagno to ostoja ptasia o randze europejskiej. Stwierdzono tu obecno\u015b\u0107 18 gatunk\u00f3w l\u0119gowych, w tym chronionych: cietrzewia, derkacza zielonki, rybitwy czarnej oraz wodniczki. Wyst\u0119puj\u0105 tu tak\u017ce najwi\u0119ksze w Polsce skupiska \u017curawi. Jesieni\u0105 mo\u017cna zaobserwowa\u0107 zgrupowania tego gatunku, licz\u0105ce nawet 10 tys. osobnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nRydzewo<\/h3>\n\n\n\n
Kana\u0142 Kula<\/h3>\n\n\n\n
Kana\u0142 wyznacza umowny dzia\u0142 wodny pomi\u0119dzy dorzeczami Wis\u0142y (od po\u0142udnia) i Prego\u0142y (od p\u00f3\u0142nocy). W rzeczywisto\u015bci linia podzia\u0142u zale\u017cy od si\u0142y oraz kierunku wiatru, a badania naukowe wskazuj\u0105, \u017ce przebiega bardziej na p\u00f3\u0142noc, przez jezioro Niegocin.
Na p\u00f3\u0142noc od kana\u0142u, w pobli\u017cu brzegu Jeziora Bocznego znajduj\u0105 si\u0119 pozosta\u0142o\u015bci stanowiska baterii 12 dzia\u0142 polowych kalibru 100 mm, b\u0119d\u0105cego cz\u0119\u015bci\u0105 W\u0119z\u0142a Obrony Kula. Niestety s\u0105 w bardzo z\u0142ym stanie, a dotarcie do nich jest utrudnione, niew\u0105tpliwie stanowi\u0105 jednak gratk\u0119 dla pasjonat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Kana\u0142 Kula bywa nazywany mazurskim r\u00f3wnikiem. Stare mazurskie \u201ewilki morskie\u201d organizuj\u0105 na nim m\u0142odym adeptom \u017ceglarstwa zwyczajowych chrzest, kt\u00f3ry nawi\u0105zuje do tzw. chrzt\u00f3w r\u00f3wnikowych, tradycji nadal praktykowanej na du\u017cych statkach oceanicznych i jednostkach szkoleniowych wobec os\u00f3b, kt\u00f3re po raz pierwszy przekraczaj\u0105 lini\u0119 r\u00f3wnika.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\nWilkasy<\/h3>\n\n\n\n
Kana\u0142 Niegoci\u0144ski<\/h3>\n\n\n\n
Niegdy\u015b bywa\u0142 tak\u017ce nazywany Kana\u0142em Rafalskim \u2013 ze wzgl\u0119du na to, \u017ce na dawnych niemieckich mapach opisywany by\u0142 jako Rafalker M\u00fchlgraben. Okre\u015blenie sugeruje, \u017ce mog\u0142a to by\u0107 naturalna rzeczka, kt\u00f3ra zosta\u0142a uregulowana, by nap\u0119dza\u0107 m\u0142yn wodny.<\/p>\n\n\n\nGi\u017cycko<\/h3>\n\n\n\n
Gi\u017cycko s\u0142ynie z mo\u017cliwo\u015bci aktywnego wypoczynku na wodzie, jednak godne polecenia s\u0105 r\u00f3wnie\u017c jego zabytki. W centrum miasta znajduje si\u0119 neoklasycystyczny ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki z 1827 r., wzniesiony wg projektu K.F. Schinkla. Co roku odbywa si\u0119 w nim Mi\u0119dzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej. Nieopodal ko\u015bcio\u0142a ro\u015bnie tzw. d\u0105b plebiscytowy, kt\u00f3ry zwie\u0144cza nasadzenia lip w kszta\u0142cie litery \u201eV\u201d. To specyficzny pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy plebiscyt zorganizowany 11 lipca 1920 r., a jego kszta\u0142t mia\u0142 symbolizowa\u0107 zwyci\u0119stwo (od pierwszej litery s\u0142owa \u201evictoria\u201d).
Warto wej\u015b\u0107 do odrestaurowanej wie\u017cy ci\u015bnie\u0144. Budowla z 1900 r. s\u0142u\u017cy jako punkt widokowy z kawiarni\u0105 i niewielk\u0105 galeri\u0105 pami\u0105tek zwi\u0105zanych z histori\u0105 miasta.
Unikatowym na skal\u0119 europejsk\u0105 zabytkiem techniki jest most obrotowy na Kanale \u0141ucza\u0144skim. To most zwodzony, kt\u00f3ry nie jest unoszony do g\u00f3ry, a odsuwany na bok. Ta stutonowa konstrukcja pochodzi z 1889 r. i nadal jest obs\u0142ugiwana r\u0119cznie.
Po drugiej stronie kana\u0142u wznosi si\u0119 przebudowane i zaadaptowane na cele hotelowe skrzyd\u0142o zamku krzy\u017cackiego. Wok\u00f3\u0142 niego odtworzono obiekty, kt\u00f3re niegdy\u015b tutaj istnia\u0142y. W ramach modernizacji do zachowanej bry\u0142y dobudowano trzy skrzyd\u0142a oraz baszt\u0119.
Najwi\u0119ksz\u0105 atrakcj\u0105 Gi\u017cycka jest Twierdza Boyen zlokalizowana na przesmyku pomi\u0119dzy jeziorami Kisajno i Niegocin. Ten artyleryjski fort zaporowy zosta\u0142 wzniesiony w po\u0142owie XIX w. i jest przyk\u0142adem nowopruskiej szko\u0142y fortyfikacyjnej. Ma dobrze zachowane bastiony, kaponiery i kojce. Jego ca\u0142kowita powierzchnia to ok. 100 ha! Obiekt le\u017cy na szlakach: Nadba\u0142tyckich Twierdz, Mazurskich Fortyfikacji oraz Frontu Wschodniego I Wojny \u015awiatowej.
Ciekawym zabytkiem po\u0142o\u017conym na ostatnim z tych szlak\u00f3w jest ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Brunona przy ulicy Pionierskiej, najstarszy ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki w Gi\u017cycku. Zosta\u0142 wybudowany w 1938 r. ku czci \u017co\u0142nierzy niemieckich poleg\u0142ych na froncie wschodnim w czasie I wojny \u015bwiatowej. Wojskowy charakter podkre\u015blaj\u0105 niekt\u00f3re elementy wystroju wn\u0119trza \u015bwi\u0105tyni oraz zegar na wie\u017cy, kt\u00f3rego wskaz\u00f3wki zrobiono z bagnet\u00f3w. Szczyt frontonu zdobi mozaika przedstawiaj\u0105ca \u015bw. Brunona otoczonego przez pruskich wojownik\u00f3w, wykonana w latach 70. XX w.<\/p>\n\n\n\nPieczarki<\/h3>\n\n\n\n
Na terenie obecnych Pieczarek ju\u017c w XV w. istnia\u0142 m\u0142yn nad strumykiem \u0142\u0105cz\u0105cym jeziora Dga\u0142 Wielki i Skar\u017c oraz dzia\u0142a\u0142a huta \u017celaza, wykorzystuj\u0105ca okoliczne pok\u0142ady rudy darniowej. W 1481 r. m\u0142yn i hut\u0119 naby\u0142 niejaki Jan Pieczarka, kt\u00f3ry za\u0142o\u017cy\u0142 w tym miejscu wie\u015b. W XVI w. nazywano j\u0105 \u201ePietzarken\u201d (Pieczarki) lub \u201eGehlingen\u201d \u2013 prawdopodobnie od imienia Prusa zwi\u0105zanego z pierwotn\u0105 osad\u0105.
W centrum Pieczarek znajduje si\u0119 obelisk z kamienia polnego po\u015bwi\u0119cony mieszka\u0144com wsi poleg\u0142ym podczas I wojny \u015bwiatowej oraz marmurowa tablica upami\u0119tniaj\u0105ca ofiary II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\nPozezdrze<\/h3>\n\n\n\n
Podczas I wojny \u015bwiatowej Pozezdrze znalaz\u0142o si\u0119 na linii frontu. W 1915 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 cz\u0119\u015bciowo zniszczony. Powodem by\u0142 atak artyleryjski strony niemieckiej, poniewa\u017c na plebanii rozlokowa\u0142 si\u0119 rosyjski sztab g\u0142\u00f3wny. Podczas walk zgin\u0119li tak\u017ce mieszka\u0144cy miejscowo\u015bci. Te wydarzenia upami\u0119tnia pomnik usytuowany przy ulicy W\u0119gorzewskiej, po\u015bwi\u0119cony poleg\u0142ym podczas I wojny \u015bwiatowej. \u015awi\u0105tyni\u0119 odbudowano w 1923 r. Przy cmentarzu znajduje si\u0119 pocz\u0105tek \u015bcie\u017cki dydaktycznej \u201eCo kryj\u0105 mazurskie lasy?\u201d. Na trasie, podzielonej na dwa etapy (ok. 2 km i ok. 3 km), umieszczono 12 tablic przyrodniczych i edukacyjnych. Przedstawiono na nich zjawiska zachodz\u0105ce w \u015brodowisku le\u015bnym oraz informacje dotycz\u0105ce specyfiki mazurskiego lasu.<\/p>\n\n\n\nNiemiecki cmentarz wojenny J\u00e4gerh\u00f6he w W\u0119gorzewie<\/h3>\n\n\n\n