Serdecznie zapraszamy w piątek 17 kwietnia 2026 r. do Olsztyna na koncert Dni Muzycznych Krajobrazów Filharmonia Olsztyn 2026.

Uwaga: zmiana programu koncertu.

Muzyczne pejzaże inspirowane naturą i polską tradycją. Symfoniczny Step Zygmunta Noskowskiego otwiera przestrzeń szerokim oddechem dźwięku, przywołując obraz bezkresnych krajobrazów i epickiej wędrówki.

Wykonawcy:
Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Warmińsko-Mazurskiej
Alexandr Iradyan – dyrygent

Program:
Stanisław Moniuszko – Tańce Góralskie z II aktu opery Halka /Nr 12
Zygmunt Noskowski – Poemat symfoniczny Step op. 66
Aram Chaczaturian – Suita baletowa Gajane
Słowo o muzyce: Witold Paprocki

Szumią jodły na gór szczycie,
Szumią sobie w dal,
I młodemu smutne życie,
Gdy ma w sercu żal…*

— śpiewa rozgoryczony Jontek po tym, jak jego ukochana Halszka odtrąca jego miłość i troskę o nią na korzyść innego, w zasadzie żonatego już mężczyzny. Nieprzypadkowo bohaterami tej opowieści są Górale, bowiem to właśnie oni wykształcili niezwykle bogatą kulturę — a wielu artystów znalazło w niej inspiracje dla swoich wybitnych dzieł.

Na szczególne walory artystyczne muzyki góralskiej zwracał uwagę Karol Szymanowski: pisał o jej prostym, surowym pięknie, niesamowitej pojemności emocjonalnej i złożoności rytmiczno-melodycznej**. Kilkadziesiąt lat wcześniej te cechy muzyki Podhala docenił i wykorzystał Stanisław Moniuszko, tworząc najważniejszą chyba polską operę.

Tańce to taki moment tego dzieła, w którym na chwilę przestajemy łamać ręce nad losem nieszczęsnej Halki i Jontka, a możemy zachwycić się bogactwem muzycznym, które na kanwie muzyki Górali zbudował Moniuszko.

Poemat symfoniczny Step Zygmunta Noskowskiego był jednym z dzieł, które miały służyć „ku pokrzepieniu serc” Polaków. Powstał bowiem w 1895 roku; a Polska nie istnieła na mapie Europy od ponad stu lat. Wielu badaczy utożsamia klimat utworu z powieścią spod tej samej egidy: Ogniem i mieczem Henryka Sienkiewicza. Najbardziej namacalnym tego dowodem jest inwokacja zawarta w partyturze:

Stepie wspaniały!
Pieśnią cię witam!

Pośród twych niezmierzonych przestrzeni słychać było i szum skrzydeł, i dźwięk kopyt konnicy, rozbrzmiewała fujarka pastusza i tęskna pieśń kozacza, której towarzyszyły teorbany i bębenki, rozlegały się okrzyki wojenne i zgrzyt ścierających się szabel. Walki i zapasy olbrzymie skończyły się, wojownicy w grobie legli. Ty jeden tylko, wielki stepie, pozostałeś, wiecznie piękny i spokojny…***

Autor artykułu o tym dziele na platformie culture.pl domniemuje: „Wbrew carskiej cenzurze każdy słuchacz Stepu wiedział, że [w tym motcie] szumiały skrzydła husarii, a konnicę prowadził Jan Skrzetuski, toteż utwór Noskowskiego cieszył się ogromnym powodzeniem”****. Jednak jego popularność na pewno nie wynikała jedynie z odniesień do powieści Sienkiewicza. Sama muzyka jest bowiem bardzo barwna, a jej narracja — wciągająca.

Główny temat melodyczny, powracający wedle prawideł allegra sonatowego, nawet dla współczesnego słuchacza ma w sobie coś podnoszącego na duchu, a momenty liryczne w zaskakująco trafny sposób oddają przestrzeń bezkresnych stepów.

Wieczór zakończy wykonanie suity z baletu Gayana najbardziej rozpoznawalnego kompozytora regionu kaukaskiego, czyli Arama Chaczaturiana. Balet ten został wystawiony podczas ewakuacji rosyjskiego miasta Perm, którą wymusiła II Wojna Światowa. Choć mogło to zwiastować klęskę spektaklu, stało się dokładnie odwrotnie: w tych niewesołych czasach dał on widzom poczucie radości, zachwytu i braterstwa.

Nic dziwnego: muzyka ta jest tak pochłaniająca, że kolejnych części wyczekuje się z wypiekami na twarzy. W zachodniej świadomości kulturowej utrwaliły się najbardziej dwa segmenty tej Suity: Adagio za sprawą filmy Stanleya Kubricka 2001: Odyseja kosmiczna, oraz Taniec z szablami przez… swój uzależniający wręcz charakter.