

Choć większość turystów odwiedzających województwo warmińsko-mazurskie kieruje się nad Wielkie Jeziora Mazurskie lub do największych miast regionu, jego południowo-zachodnia część skrywa miejsce, które potrafi zaskoczyć spokojem, historią i autentycznym klimatem. Nowe Miasto Lubawskie, położone nad malowniczą Drwęcą, to jedno z tych miast, które najlepiej poznaje się niespiesznie – spacerując po średniowiecznych uliczkach, odkrywając gotyckie zabytki i zatrzymując się na chwilę w cieniu dawnych murów obronnych.
To także jedno z miast należących do międzynarodowej sieci Cittaslow, promującej ideę dobrego życia, lokalnej tożsamości i zrównoważonej turystyki. W Nowym Mieście Lubawskim nie chodzi o liczbę atrakcji do „zaliczenia”, lecz o atmosferę miejsca, która zachęca do zwolnienia tempa i uważnego odkrywania historii Ziemi Lubawskiej.
Średniowieczna historia zapisana w układzie miasta
Nowe Miasto Lubawskie zostało lokowane w 1325 roku przez zakon krzyżacki. Powstało jako nowy ośrodek administracyjny i handlowy w sąsiedztwie znacznie starszej Lubawy – miasta należącego do biskupów chełmińskich. Korzystne położenie nad Drwęcą sprzyjało rozwojowi handlu i rzemiosła, a dzięki otoczeniu murami obronnymi miasto przez stulecia pełniło ważną funkcję na pograniczu państwa zakonnego i Królestwa Polskiego.
Pomimo licznych wojen i pożarów zachował się średniowieczny układ urbanistyczny. Centralny rynek do dziś pozostaje sercem miasta, od którego odchodzą wąskie uliczki prowadzące do najważniejszych zabytków. Spacer po starówce pozwala poczuć atmosferę dawnych wieków i przekonać się, jak wiele historycznego charakteru zachowało to niewielkie miasto.
Fot. Muzeum Ziemi Lubawskiej (Nowe Miasto Lubawskie – Cittaslow)
Gotyckie zabytki i ślady dawnych fortyfikacji
Najważniejszym zabytkiem Nowego Miasta Lubawskiego jest monumentalny kościół pw. św. Tomasza Apostoła, którego budowę rozpoczęto w XIV wieku. Gotycka świątynia przez stulecia była świadkiem najważniejszych wydarzeń w historii miasta. W jej wnętrzu można podziwiać cenne polichromie, zabytkowe wyposażenie oraz figurę Matki Boskiej Łąkowskiej z początku XV wieku, przeniesioną z pobliskiego sanktuarium w Łąkach Bratiańskich. Szczególną uwagę zwraca również średniowieczna płyta nagrobna krzyżackiego rycerza Kunona von Liebensteina – jeden z najcenniejszych zabytków tego typu w regionie.
Średniowieczny charakter miasta podkreślają zachowane fragmenty murów obronnych oraz dwie gotyckie baszty – Brodnicka i Lubawska. Stanowiły one część systemu fortyfikacji otaczających całe miasto i do dziś są jednym z najlepiej zachowanych świadectw historii Ziemi Lubawskiej.
Na rynku uwagę zwraca także dawny kościół ewangelicki z początku XX wieku, który obecnie pełni funkcję Kinoteatru Harmonia. W tym samym budynku działa również Centrum Informacji Turystycznej w Nowym Mieście Lubawskim, gdzie można uzyskać informacje o atrakcjach miasta, trasach rowerowych oraz najciekawszych miejscach do odwiedzenia w okolicy.
Nową atrakcją na mapie miasta jest także Muzeum im. Działyńskich, mieszczące się w odrestaurowanym zabytkowym Domu Aneczki. Nowoczesna ekspozycja prezentuje historię miasta i regionu, wyniki badań archeologicznych oraz dzieje rodu Działyńskich, którego przedstawiciele odegrali ważną rolę w historii Ziemi Lubawskiej. To miejsce, które doskonale uzupełnia spacer po historycznym centrum.
Miasto Cittaslow – tutaj naprawdę można zwolnić
Nowe Miasto Lubawskie jest jednym z kilkudziesięciu polskich miast należących do międzynarodowej sieci Cittaslow. Idea ta narodziła się we Włoszech i promuje miasta przyjazne mieszkańcom oraz turystom – stawiające na wysoką jakość przestrzeni publicznej, ochronę dziedzictwa kulturowego, lokalną gastronomię i zrównoważony rozwój.
W praktyce oznacza to kameralną atmosferę, zadbane place i ulice, liczne tereny zielone oraz brak wielkomiejskiego pośpiechu. To miejsce idealne dla osób, które lubią zwiedzać bez napiętego harmonogramu, zatrzymać się na kawę w rynku, porozmawiać z mieszkańcami czy odkrywać historię podczas spokojnego spaceru.
Nowe Miasto Lubawskie doskonale wpisuje się również w coraz popularniejszą ideę slow travel, zachęcając do świadomego poznawania regionu zamiast szybkiego przemieszczania się między atrakcjami.
Drwęca – rzeka, która wyznacza rytm miasta
Jednym z największych atutów Nowego Miasta Lubawskiego jest położenie nad Drwęcą – jedną z najcenniejszych przyrodniczo rzek w Polsce. Większość jej biegu chroni rezerwat ichtiologiczny utworzony dla ochrony ryb łososiowatych. Od lat przyciąga ona kajakarzy, wędkarzy i miłośników przyrody.
Bulwary i tereny spacerowe nad rzeką są doskonałym miejscem na odpoczynek po zwiedzaniu. W sezonie letnim okolica tętni życiem, a sama Drwęca stanowi jeden z najpiękniejszych szlaków kajakowych północnej Polski. Malownicze zakola rzeki, otaczające ją lasy i łąki sprawiają, że jest to również świetne miejsce do obserwacji ptaków i kontaktu z naturą.
Na dwóch kółkach przez Ziemię Lubawską
Okolice Nowego Miasta Lubawskiego należą do najciekawszych rowerowo części południowo-zachodniego województwa warmińsko-mazurskiego. Łagodne pagórki, spokojne lokalne drogi oraz liczne zabytki sprawiają, że region doskonale nadaje się do całodziennych wycieczek.
Jedną z najpopularniejszych propozycji jest szlak Po torowisku dawnej linii kolejowej, prowadzący dawnym nasypem kolejowym przez Kurzętnik, Nowe Miasto Lubawskie i dalej w kierunku Iławy. Trasa jest wygodna, bezpieczna i prowadzi przez malownicze krajobrazy doliny Drwęcy.
Równie ciekawą propozycją jest szlak Po ziemi lubawskiej, który łączy najcenniejsze zabytki regionu i prowadzi do pobliskiej Lubawy. To właśnie tam znajdują się ruiny zamku biskupów chełmińskich, gotyckie kościoły oraz miejsca przypominające o wielowiekowej historii miasta i całej Ziemi Lubawskiej.
Lubawa – miasto biskupów chełmińskich i wielowiekowej tradycji
Zaledwie kilkanaście kilometrów od Nowego Miasta Lubawskiego leży Lubawa – jedno z najstarszych miast województwa warmińsko-mazurskiego. Jej historia jest jednak znacznie starsza niż historia sąsiedniego miasta. Na miejscu późniejszej Lubawy istniał ważny gród pruski plemienia Sasinów, a po podboju tych ziem przez Krzyżaków Lubawa stała się siedzibą biskupów chełmińskich. Przez ponad czterysta lat pełniła funkcję jednego z najważniejszych ośrodków administracyjnych i religijnych regionu, a jej znaczenie wywarło ogromny wpływ na rozwój całej Ziemi Lubawskiej.
Dziś Lubawa zachwyca kameralnym klimatem, starannie odrestaurowanym centrum oraz licznymi zabytkami przypominającymi o czasach, gdy była miastem biskupim. To miejsce, które doskonale uzupełnia zwiedzanie Nowego Miasta Lubawskiego i pozwala lepiej poznać historię Ziemi Lubawskiej.
Śladami biskupów chełmińskich
Najważniejszym zabytkiem Lubawy są ruiny zamku biskupów chełmińskich. Wzniesiona w XIV wieku warownia przez stulecia była rezydencją biskupów, którzy zarządzali rozległymi dobrami ziemi chełmińskiej. Choć zamek został zniszczony w XIX wieku, zachowane relikty należą dziś do najcenniejszych zabytków regionu.
W ostatnich latach obiekt przeszedł kompleksową rewitalizację. Odsłonięto relikty murów, uporządkowano teren i stworzono przestrzeń umożliwiającą organizację wydarzeń kulturalnych oraz zwiedzanie. Dziś ruiny są jednym z symboli Lubawy i obowiązkowym punktem każdej wizyty w mieście.
Spacerując po centrum, warto zwrócić uwagę na zachowany średniowieczny układ urbanistyczny z rynkiem oraz fragmentami dawnych murów miejskich. To właśnie tutaj najlepiej widać, jak ważnym ośrodkiem była niegdyś Lubawa.
Gotyckie świątynie i zabytkowe centrum
Dominantą miasta jest monumentalny kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Anny – jedna z najcenniejszych gotyckich świątyń tej części Polski. Budowla zachwyca nie tylko monumentalną bryłą, ale również bogatym wyposażeniem wnętrza, obejmującym zabytkowe ołtarze, polichromie i dzieła sztuki sakralnej.
Kilka minut spaceru dzieli ją od kościoła św. Jana Chrzciciela i św. Michała Archanioła – kolejnego ważnego zabytku Lubawy. Obie świątynie przypominają o znaczeniu miasta jako wielowiekowej siedziby biskupów chełmińskich oraz ważnego ośrodka życia religijnego regionu.
Spacer po rynku pozwala odkryć również zabytkowe kamienice oraz miejsca związane z historią dawnych kupców i rzemieślników. Warto zatrzymać się tutaj na chwilę odpoczynku i poczuć atmosferę niewielkiego miasta, którego historia liczy ponad siedemset lat.
Historia miasta w nowoczesnym wydaniu
Historię Lubawy można poznawać nie tylko podczas spaceru po rynku czy ruinach zamku. Na terenie dawnego zespołu zamkowego działa Lubawskie Centrum Aktywności Społecznej, organizujące wystawy, wydarzenia historyczne i kulturalne. Uzupełnieniem zwiedzania są ekspozycje prezentowane w zabytkach sakralnych, dzięki którym łatwiej zrozumieć rolę Lubawy jako wielowiekowej siedziby biskupów chełmińskich.
Fot. Lubawskie Centrum Aktywności Społecznej (Sztuka Architektury)
Po zwiedzaniu zabytków warto wybrać się do Łazienek Lubawskich – zabytkowego parku miejskiego, który od lat jest ulubionym miejscem spacerów mieszkańców. Alejki wśród starych drzew, zadbana zieleń oraz spokojna atmosfera sprawiają, że jest to idealne miejsce na odpoczynek.
Miłośnicy aktywnego wypoczynku mogą kontynuować wycieczkę rowerową po okolicy. Przez Lubawę przebiega bowiem szlak Po ziemi lubawskiej, prowadzący przez najciekawsze miejscowości historycznej Ziemi Lubawskiej. Trasa wiedzie przez pagórkowate krajobrazy, zabytkowe kościoły, dawne dwory i malownicze wsie, pozwalając odkryć mniej znane oblicze regionu.
Fot. arch. UMWWM
Nowe Miasto Lubawskie i Lubawa to dwa miasta, których historii nie sposób opowiadać osobno. Choć przez stulecia rozwijały się jako odrębne ośrodki – jeden związany z zakonem krzyżackim, drugi z biskupami chełmińskimi – dziś tworzą niezwykle atrakcyjny kierunek turystyczny.
Weekend można rozpocząć od spaceru po średniowiecznej starówce Nowego Miasta Lubawskiego, odwiedzenia gotyckiego kościoła św. Tomasza Apostoła oraz odpoczynku nad Drwęcą. Następnego dnia warto wybrać się do Lubawy, zwiedzić ruiny zamku biskupów chełmińskich, odkryć zabytkowe świątynie oraz poznać historię miasta podczas lokalnych ekspozycji i wydarzeń organizowanych na terenie dawnego zespołu zamkowego.
Miłośnicy aktywnego wypoczynku mogą połączyć oba miasta wycieczką rowerową, korzystając z lokalnych szlaków prowadzących przez malownicze tereny Ziemi Lubawskiej. To propozycja dla osób, które cenią podróże poza utartymi szlakami i chcą poznać miejsca zachowujące autentyczny charakter.
Mniej oczywiste, ale warte odkrycia
Południowo-zachodnia część województwa warmińsko-mazurskiego nie należy do najbardziej znanych kierunków turystycznych regionu. To właśnie dzięki temu zachowała swój spokojny charakter i autentyczność. Nie ma tu tłumów, za to są średniowieczne zabytki, piękne krajobrazy, ciekawe trasy rowerowe oraz miasta, które można poznawać bez pośpiechu.
Nowe Miasto Lubawskie, jako miasto Cittaslow, pokazuje, że turystyka nie musi oznaczać ciągłego biegu od atrakcji do atrakcji. Z kolei Lubawa przypomina o bogatej historii Ziemi Lubawskiej i roli, jaką przez wieki odgrywali tutaj biskupi chełmińscy.
To doskonała propozycja na weekend dla wszystkich, którzy chcą odkryć mniej znaną część województwa warmińsko-mazurskiego – historyczną Ziemię Lubawską, pełną zabytków, zieleni i miejsc, w których czas płynie nieco wolniej.
W erze zgiełku i pośpiechu narodził się ruch szerzący idee odmienne od tych, które narzuca nam współczesny świat. Cittaslow to międzynarodowa sieć małych miast. W tych „niespiesznych” miastach Warmii i Mazur znajdziemy wyjątkowe muzea, które warto odwiedzić.
Dowiedz się więcej
Ideą międzynarodowego ruchu miast Cittaslow, który powstał we Włoszech w 1998 r., jest propagowanie kultury dobrego i harmonijnego życia, stanowiącego alternatywę wobec wielkomiejskiego pośpiechu i postępującej globalizacji. Miasta spod znaku pomarańczowego ślimaka podejmują wspólne działania...
Dowiedz się więcej
Nidzicki zamek był największą twierdzą pogranicza krzyżacko-mazowieckiego. Został wzniesiony w latach 1370-1400, był kilkukrotnie przebudowywany, m.in. w XVI w. Otoczono go dodatkowym murem obronnym z dwiema okrągłymi basztami. Warownia częściowo spłonęła w 1812 r. Odbudowano ją w 1828 r., przeznaczając na siedzibę sądu, więzienie i mieszkania urzędników.
Dowiedz się więcej